ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:ធនឆាយពិសិដ្ឋ
បន្ថែមប្រធានបទបរិបទទូទៅនៃច្បាប់
ក. តាមវចនានុក្រមសម្តេចសង្ឃរាជជួនណាត ច្បាប់ ជាសេចក្តីបញ្ញត្តិឱ្យអ្នកនគរប្រត្តិបត្តិតាម។ វិន័យ, ក្រឹត្យក្រម, ក្បួនប្រដៅមនុស្សឱ្យប្រព្រឹត្តិ ល្អ ។ បែបយ៉ាង, តួយ៉ាង, គំរូ។១ ខ. តាមវចនានុក្រម ជឿឡឡីណ្ស ជឿពូឡីឌ ជាភាសាអង់គ្លេសច្បាប់ ឬ ឡៅឺ ថា
1. ប្រព័ន្ធបទបញ្ញត្តិដែលសង្គមមួយ ឬ រដ្ឋាភិបាលមួយបង្កើត ដោយជាប់ទាក់ទងជាមួយកិច្ចសន្យាពាណិជ្ជកម្ម ទំនាក់ទំនងសង្គម និងបទឧក្រិដ្ឋ ដូចជា ចោរកម្ម ឃាតកម្ម ឬ អំពើហិង្សា។ 2 . ប្រភេទច្បាប់ពិសេសណាមួយ។ 3. បទបញ្ញត្តិក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់មួយដែលទាក់ទងជាពិសេសទៅនឹងប្រភេទនៃកិច្ចព្រមព្រៀង ទំនាក់ទំនង និង ឧក្រិដ្ឋកម្ម។ ជាបទបញ្ញត្តិមួយ ឬ កម្រងបទបញ្ញត្តិ សម្រាប់ឥរិយាបថល្អ មិនមែនជាផ្នែកចាំបាច់នៃប្រព័ន្ធ រដ្ឋាភិបាលមួយទេ តែជាបញ្ញត្តិមួយដែលទំនងជាសិទ្ធិ ហើយមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សីលធម៌ សាសនា ឬ វិចារណញាណ។ ជាបទបញ្ញត្តិ ឬ ប្រព័ន្ធនៃបទបញ្ញត្តិ ដូចជាច្បាប់ ដែលគេប្រើក្នុងផ្នែក កីឡា និងសិល្បៈ។ ជាគំរូ ឬ ដំណើរធម្មជាតិមួយដែលចាំបាច់ និងមិនអាចកែប្រែបាន ដែលហេតុមួយនាំទៅដល់ផលមួយដោយ គ្មានអ្វីអាចបញ្ឈប់វាមិនឱ្យកើតឡើងបាននោះទេ។២
បញ្ញត្តិ ច្បាប់ត្រូវបានគេឱ្យនិយមន័យ ដោយឡែកពីគ្នាទៅតាមទស្សនៈផ្សេងៗគ្នា ៖ ក. អារីស្តូត (Aristotle 384-332 B.C) យល់ថា ”ច្បាប់” គឺជាកម្រងសម្រាប់រៀបចំជីវភាព សង្គមឱ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់ណាមួយជាក់លាក់ និងឱ្យមានស្ថិរភាព។ បោតុនេះទើបលោកសរសេរនៅក្នុង សៀវភៅនយោបាយរបស់ខ្លួនថា សណ្តាប់ធ្នាប់គឺមាននៅក្នុងច្បាប់។ សន្ទស្សន៍ច្បាប់តាមទស្សនៈអារីស្តូតគឺជា កម្លាំង។ សម្រាប់អារីស្តូតច្បាប់មានតម្លៃស្មើនឹងយុត្តិធម៌។ ច្បាប់មានប្រភពច្រើនណាស់។ ច្បាប់អាចមាន ប្រភពពីធម្មជាតិ និងមកពីការកំណត់របស់មនុស្សដោយយកការឯកភាពជាគោល។ អារីស្តូតចែកច្បាប់ចេញ ជាពីរគឺ ច្បាប់សំណេរ និងច្បាប់ឥតសំណេរ ឫ ច្បាប់ទំនៀមទម្លាប់។ ៣ ខ. សាំង ថូមាស់ (St. Thomas 1225-1274 A.D) ច្បាប់ជាបញ្ញត្តិនៃហេតុផលមួយ ដែលសំដៅ ទៅដល់សេចក្តីល្អជាទូទៅ ហើយប្រកាសឱ្យប្រើប្រាស់ដោយអ្នកថែរក្សាសហគមន៍។៤(An ordinance of reason directed towards the common good and promulgated by who has the care of the community.) គ. សូហ្វីសវិទូ បានសន្មតច្បាប់ទៅនឹងការប្រឌិតរបស់មនុស្ស និងបង្ហាញពីភាពសមហេតុផលក្នុងការ គោរពច្បាប់ដោយគ្រាន់តែបញ្ជាក់ថា ច្បាប់បម្រើប្រយោជន៍ឱ្យដល់នរណាម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ច្បាប់ គឺសិប្បនិម្មិត ដែលកើតឡើងដោយការព្រមព្រៀង។ មានអំពើជាច្រើនដែលស្របទៅតាមច្បាប់ ផ្ទុយទៅនឹងធម្មជាតិ។ ផលដែលបង្គាប់ដោយច្បាប់ជាច្រវាក់លើធម្មជាតិ ឯផលដែលបង្គាប់ដោយធម្មជាតិជាសេរីភាព។៥ (They generally attributed law to human invention and justified obedience to law only to extent that it promoted one's own adventage. Laws were artificial, arrived at by consent; the majority of acts that were just according to the law were contrary to nature; the adventage laid down by the law were chains upon nature, but those laid down by nature were free.) ច្បាប់ ត្រូវបានយល់ស្របជាទូទៅថា ជាវិធានដែលរដ្ឋមួយ ឬប្រទេសមួយបានបង្កើតឡើងដើម្បីរក្សា នូវសណ្តាប់ធ្នាប់ និងរបៀបរៀបរយក្នុងសង្គម ដែលធ្វើឱ្យមនុស្សអាចរស់នៅរួមគ្នាដោយស្ងប់សុខបាន។ ជា ធម្មតាច្បាប់ឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីតម្លៃ សីលធម៌ សេដ្ឋកិច្ច សង្គម នយោបាយ និងទំនាក់ទំនង។ ក៏ប៉ុន្តែច្បាប់ ពុំមែនជាយន្តការតែមួយ ដែលអាចធ្វើឱ្យសង្គមទាំងមូលមាន សណ្តាប់ធ្នាប់ និងរបៀបរៀបរយនោះទេ គឺជា និច្ចកាលច្បាប់ត្រូវពឹងផ្អែកទៅលើយន្តការជាច្រើនទៀត ដែលរួមមាន សីលធម៌ ការអប់រំ សាសនា ទំនៀម ទម្លាប់ ប្រពៃណី -ល-។ ហើយច្បាប់ដែលតាក់តែងឡើងត្រូវស្រប ឬ យោលទៅតាមយន្តការទាំង អស់នោះ ផងដែរ ទើបធ្វើឱ្យច្បាប់មានភាពរលូន និងអាចប្រតិបត្តបាន។ ឧទាហរណ៍ ៖ ការពិភាក្សាអំពីច្បាប់ស្តីពីអំពើ ហិង្សាក្នុងគ្រួសារកន្លងមកត្រូវបានតំណាងរាស្ត្រជាច្រើនបានលើកពីបញ្ហាប្រពៃណីខ្មែរក្នុងការគ្រប់គ្រងគ្រួសារ ក៏ដូចជាក្នុងសង្គមមកធ្វើការពិភាក្សា។ នៅបណ្តាប្រទេសនីមួយៗ ច្បាប់សម្រាប់សង្គមជាតិអាចចែកចេញជាពីរគឺ ច្បាប់លាយលក្ខអក្សរ ដែលជាយន្តការចម្បងក្នុងការថែរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម ដោយមានការដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះជនល្មើស ដែល ប្រព្រឹត្តផ្ទុយនឹងច្បាប់ដែលបានបញ្ញត្តិ មួយទៀតជាច្បាប់ឥតលាយលក្ខអក្សរដែលយើងសម្គាល់បានថាជា ច្បាប់ប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់ ឬ វិធានផ្សេងៗ ពោលគឺជាច្បាប់ដែលមានលក្ខណៈជាច្បាប់សីលធម៌ហើយដែល មានតាំងពីបុរាណមកហើយសម្គាល់តៗគ្នាក្នុងការគ្រប់គ្រងគ្រួសារ សង្គម ក៏ដូចជាសហគមន៍ទាំងមូល។
MAIL: THUNCHHAYPISETH@YAHOO.COM
Start a discussion with ធនឆាយពិសិដ្ឋ
Talk pages are where people discuss how to make content on Wiktionary the best that it can be. Start a new discussion to connect and collaborate with ធនឆាយពិសិដ្ឋ. What you say here will be public for others to see.