ការពិភាក្សា:បាទ

ពីWiktionary
Jump to navigation Jump to search

និយមន័យ[កែប្រែ]

(បាត) សំ. បា. ( ន. ) ជើង (រ. ស.) : ព្រះ​បាទឃ្លា​សង្កាត់​របស់​គាថា, របស់​កាព្យឃ្លោង : បាទ​ទី​១, បាទ​ទី​២...។ ឈ្មោះ​ប្រាក់​បុរាណ​តម្លៃ ៦០ សេន : ប្រាក់​បាទ ។

( និ. ) អើ; ពាក្យ​សម្រាប់​បុរស​ឆ្លើយ : ឆ្លើយ​បាទ; ទៅ​កុំ​ខាន​ហ្ន៎, បាទ ! ។ ខ្ញុំ​ព្រះ​បាទ​ម្ចាស់ (បុ.) ខ្ញុំ, ខ្លួន​ខ្ញុំ; ពាក្យ​សម្រាប់[[​មន្ត្រី​]ស័ក្ដិ​តូច ​ឬ ​រាស្ត្រ​ប្រជា​និយាយ​ទៅ​រក​សេនាបតី, រដ្ឋ​មន្ត្រី; សរសេរ​ជា ខ្ញុំ​ប្របាទ​ម្ចាស់ ក៏​មាន ។ ខ្ញុំ​ព្រះ​បាទ (បុ.) ខ្ញុំ, ខ្លួន​ខ្ញុំ; ពាក្យ​សម្រាប់​មន្ត្រី​ស័ក្តិ​ធំ​ តែ​មិន​មែន​សេនាបតី, មិន​មែន​ជា​រដ្ឋ​មន្ត្រី និយាយ​ទៅ​រក​សេនាបតី ​ឬ ​មន្ត្រី​ស័ក្តិ​តូច ​ឬ ​ក៏​រាស្ត្រ​ប្រជា​និយាយ​ទៅ​រក​មន្ត្រី​ស័ក្តិ​ធំ ​ក្រៅ​ពី​សេនាបតី; សរសេរ​ជា ខ្ញុំ​ប្របាទ ក៏​មាន ។ ខ្ញុំ​បាទ (បុ.) ខ្ញុំ, ខ្លួន​ខ្ញុំ; ពាក្យ​សម្រាប់​មន្រ្តី​ថ្នាក់​តូច ​ឬ ​រាស្ត្រ​និយាយ​ទៅ​រក​មន្ត្រី​ ដែល​មាន​ស័ក្តិ​ធំ​ជាង​ខ្លួន ឬ ​ក៏​រាស្ត្រ​និយាយ​ទៅ​រក​ផង​គ្នា​ ដោយ​សេចក្ដី​គោរព

ភាសា​មួយ​ចំនួន​ដែល​ខ្ចីពាក្យ បាទ ទៅ​ប្រើ[កែប្រែ]

ពាក្យ​សំស្ក្រឹត បាទៈ (Pada ឬ pāda) នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ខ្ចី​យក​ទៅ​ប្រើ​ក្នុង​ភាសា​ នៃ​ប្រទេស​លោក​ខាង​លិច​មួយ​ចំនួន​ ដែល​នៅ​រក្សា​ន័យ​ថា "ជើង" ដែរ ។

  • ភាសា​ក្រិក (Greek): pous
  • ភាសា​ឡាតាំង (Latin): pes
  • ភសា​អង់គ្លេស : pedestrian (អ្នក​ដើរ), pedal (ឈ្នាន់), podium (ជើង​ទម្រ​), podiatry ដូចគ្នា​នឹង chiropody (គ្រូពេទ្យ​ព្យាបាល​ជើង ឬ​ ឆ្អឹង),
  • អត្ថន័យ​ក្លាយ : step (ជំហាន, កាំ, ដំណាក់), stride (ជំហាន វែង​ ឬ ខ្លី); footprint (ស្នាមជើង), trace (ដាន); vestige (ដាន​ជើង, សំណល់​ក្រុង​ចាស់), mark (ស្លាកស្នាម)

ប្រពៃណី​គោរព​ព្រះបាទ ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ក្នុង​​ជំនឿ​ នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា[កែប្រែ]

ក្នុង​ប្រពៃណី​ពុទ្ធសាសនា ពាក្យ​ "បាទៈ" (pāda) គឺ​ជាពាក្យ​ ដែល​គេ​ប្រើ​​ជា​និមិត្ត​សញ្ញា​​តំណាង​ ស្នាម​ជើង​ព្រះ​ពុទ្ធ ដែល​ជា​ការ​​​រំឭក​​ដល់​វត្តមាន​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ កាល​ទ្រង់​​គង់​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​មនុស្ស​ និង ​បាន​យាង​ដើរ​ដោយ​ជើង​ទទេ​ ទៅ​ផ្សព្វផ្សាយ​ព្រះ​ធម៌ ពន្យល់​ប្រជាជន​ឲ្យ​​ស្គាល់​​​សេចក្តី​ពិត និង មនុស្ស​ធម៌ ។ ការ​សាង​រូប​សំណាក​បាទ​ជើង​ព្រះ​ពុទ្ធ​ និង រូប​កងចក្រ (ប្រដូច​នឹង​កង់រទេះ) គឺ​ជា​ប្រពៃណី​ដើម​ដំបូង​បំផុត ដែល​អ្នក​គោរព និង ដើរ​តាម​ព្រះ​ពុទ្ធ​នា​សម័យ​កាល​នោះ​បាន​ធ្វើ​ត​រៀង​មក ។ ច្រើន​សតវត្សរ៍​ក្រោយ​​ពេល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ចូល​បរិនិព្វាន (ធ្វើកាលកិរិយា) មនុស្ស​បាន​បែក​ប្រាជ្ញា​ ច្នៃ​បង្កើត​ជា​រូប​មនុស្ស​ តំណាង​តួអង្គ​ព្រះ​ពុទ្ធ មាន​ឈរ ​អង្គុយ និង សិង ច្រើន​សន្ធឹក​ ដើម្បី​រំឭក ។ នេះ​ជា​ប្រពៃណី ជឿលើឥទ្ធិពល​នៃ​លទ្ធិ "ទស្សនៈ" (Darśana) (មើល​ឃើញ​រូប​ព្រះ​អាទិទេព​ផ្ទាល់​ភ្នែក) ដែល​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា និង អ្នក​កាន់​លទ្ធិព្រហ្មណ៍​មួយ​ចំនួន​ធំ​នៅ​តែ​ប្រកាន់​ជំនឿ​យ៉ាង​មុតមាំ ។ សូម្បី​តែ​ក្នុង​គម្ពីរ​ព្រះត្រៃបិដក​ ក៏​មាន​និទាន​មួយ​និយាយ​ពីភិក្ខុ វក្កលិ (Vakkali) ជា​សាវ័ក​របស់​ព្រះពុទ្ធ​ ក៏​និយាយ​អំពី​សទ្ធា​ក្នុង​រឿង"​ទស្សនៈ​" (ឃើញ) នេះ​ដែរ ។ កាល​ពី​មិន​ទាន់​បួស​នៅ​ឡើយ វក្កលិ ចាប់​​អារម្មណ៍​តាម​សំឡឹង​មើល​​ព្រះពុទ្ធ​គ្រប់​ពេល​ដោយ​មិន​ចេះ​ធុញ​ទ្រាន់​សោះ ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​គាត់​សម្រេច​ចិត្ត​ចូល​បួស ដើម្បី​បាន​នៅ​ក្បែរ​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ ពេល​បួស​រួច គាត់​ក៏​នៅ​ធ្វើ​កិច្ចការ​ផ្សេងៗ​ក្បែរ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ ដើម្បី​បាន​ឃើញ​ព្រះ​ពុទ្ធ​រាល់​ថ្ងៃ សូម្បី​ពេល​ហ្វឹកហាត់​ចម្រើន​សមាធិ (ឈាន) ក៏​គាត់​មិន​ទៅ​រក​កន្លែង​ស្ងាត់​កំបាំង​ដែរ គឺ​​គាត់​យក​រូប​ព្រះ​ពុទ្ធ​ធ្វើ​ជា​កសិណ​​ដើម្បី​សមាធិ ។ ការ​ធ្វើ​ដូច្នេះ​រាល់វេលា​ សូម្បី​ពេល​ដែល​ខ្លួន​គាត់​ឈឺ​ធ្ងន់​ក្រោក​ពី​គ្រែ​មិន​ចង់​រួច​ផង ក៏​គាត់​ចង់​ទៅ​ឃើញ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ដែរ យូរ​ទៅ​ជា​រឿង​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ធុញទ្រាន់​​ ទើប​មាន​បន្ទូល​​ទូន្មាន​​ភិក្ខុ​ វក្កលិ ថា​កុំ​ឲ្យ​​គោរព​រូប​កាយ​​របស់​ព្រះ​អង្គ ​ដែល​ធំក្លិ​ឆ្អេះ​ឆ្អាប​នេះ ឲ្យ​យក​ធម៌​មក​ពិចារណា វិញ ("The sight of my foul body is useless; he who sees the Dhamma, he it is that seeth me") ។

សូម​តាមដាន​​សាច់​រឿង​នេះ តាម​រយៈ​កិច្ច​សន្ទនា​រវាង ព្រះ​ពុទ្ធ និង ភិក្ខុ វក្កលិ ​ដូច​ខាង​ក្រោម ។

(សម្រង់​ពី សុត្តន្តបិដកសំយុត្តនិកាយ ខន្ធវគ្គ សៀវភៅលេខ ៣៣ ទំព័រ​ទី ២៧២ វគ្គ​ ២១៥)

[២១៥] សម័យ​មួយ ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ ទ្រង់​គង់​នៅ​ក្នុង​វត្ត​វេឡុវ័ន ជា​ កលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិត​ក្រុង​ រាជគ្រឹះ ។ សម័យ​នោះ​ឯង ព្រះ​ វក្កលិ មាន​អាយុ មាន​អាពាធ ដល់​នូវ​សេក្តី​ទុក្ខ មាន​ជម្ងឺ​ជា​ទម្ងន់ នៅ​ក្នុង​សាលា​របស់​ស្មូន​ឆ្នាំង ។ ព្រះ​ វក្កលិ មាន​អាយុ ក៏​ហៅ​ពួក​ភិក្ខុ​ជា​ឧបដ្ឋាក​មក​ថា ម្នាល​អាវុសោ​ទាំងឡាយ ចូរ​អ្នក​ទាំងឡាយ​មក ចូរ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ​ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ លុះ​ចូល​ទៅ​ហើយ ចូរ​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​បាទា​របស់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ដោយ​ត្បូង តាម​ពាក្យ​របស់​ខ្ញុំ​ថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ភិក្ខុ​ឈ្មោះ វក្កលិ មាន​អាពាធ​​ដល់​នូវ​សេចក្តី​ទុក្ខ មាន​ជម្ងឺ​ជា​ទម្ងន់ លោក​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​បាទា​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ដោយ​ត្បូង ហើយ​អ្នក​ទាំង​ឡាយ ចូរ​ពោល​យ៉ាង​នេះ​ទៀត​ថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន សូម​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ស្តេច​ទៅ​រក​ភិក្ខុ​ឈ្មោះ​ វក្កលិ ដោយ​សេចក្តី​​អនុគ្រោះ ។ ភិក្ខុ​អម្បាល​នោះ​ទទួល​ពាក្យ​របស់​ព្រះ​ វក្កលិ មាន​អាយុ​ថា ករុណា អាវុសោ ហើយ​ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ ចុះ​ចូល​ទៅ​ដល់​ហើយ ។បេ។ ក៏​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ដូច្នេះ​ថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ភិក្ខុ​ឈ្មោះ​ វក្កលិ មាន​អាពាធ​ ដល់​នូវ​សេក្តី​ទុក្ខ មាន​ជម្ងឺ​ជា​ទម្ងន់ លោក​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​បាទា​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ដោយ​​ត្បូង មួយ​ទៀត លោក​ពោល​យ៉ាង​នេះ​ថា បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន សូម​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ស្តេច​ទៅ​រក​ព្រះ​ វក្កលិ ដោយ​សេចក្តី​អនុគ្រោះ ។ ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ទ្រង់​ទទួល ដោយ​តុណ្ហីភាព ។

[២១៦] លំដាប់​នោះ​ ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ទ្រង់​ស្បង់​ប្រដាប់​បាត្រ​ និង ចីវរ​ហើយ ទ្រង់​ស្តេច​ទៅ​រក​ព្រះ​ វក្កលិ មាន​អាយុ ។ ព្រះ​ វក្កលិ​ មាន​អាយុ បាន​ឃើញ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​​ កំពុង​ស្តេច​មក​អំពី​ចម្ងាយ លុះ​ឃើញ​ហើយ ក៏​សម្តែង​កិរិយា​តតេះតតះ​លើ​គ្រែ ។ ទើប​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ត្រាស់​នឹង​ព្រះ​ វក្កលិ មាន​អាយុ​ដូច្នេះ​ថា ម្នាល​ វក្កលិ ណ្ហើយ​ចុះ អ្នក​កុំ​តតេះតតះ​លើ​គ្រែ​ឡើយ តថាគត​នឹង​អង្គុយ​លើ​អាសនៈ​ដែល​គេ​ក្រាល​ហើយ ។ លុះ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​គង់​ហើយ ទប់​ត្រាស់​នឹង​ព្រះ​ វក្កលិ មាន​អាយុ​ដូច្នេះ​ថា ម្នាល​ វក្កលិ អ្នក​ល្មម​អត់ធន់​បាន​ខ្លះ​ឬ អ្នក​ល្មម​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​បាន​ខ្លះ​ឬ ទុក្ខវេទនា​​ធូរថយ​មិន​ចម្រើន​ឡើង សេចក្តី​ធូរថយ​រមែង​ប្រាកដ​មិន​ចម្រើន​ឡើង​ទេ​ឬ ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​អត់ធន់​មិន​​បាន​ទេ ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​មិន​បាន​ទេ ទុក្ខ​វេទនា​ជា​ទម្ងន់​ចម្រើន​ឡើង​ដល់​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ មិន​ធូរថយ​ទេ សេចក្តី​ចម្រើន​ប្រាកដ​ឡើង មិន​ធូរថយ​ទេ ។ ម្នាល​ វក្កលិ អ្នក​ឥត​មាន​សេចក្តី​រង្កៀស​បន្តិចបន្តួច​ទេ​ឬ អ្នក​ឥត​មាន​សេចក្តី​ក្តៅក្រហាយ​អ្វី​ទេ​ឬ ។ សូម​ទ្រង់​ព្រះ​មេត្តាប្រោស ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​មាន​សេចក្តី​រង្កៀស​ជា​ច្រើន ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​មាន​សេចក្តី​ក្តៅ​ក្រហាយ​ជា​ច្រើន ។ ម្នាល​ វក្កលិ ខ្លួន​អ្នក​មិន​តិះដៀល​អ្នក​ឯង ដោយ​សីល​ទេ​ឬ ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ខ្លួន​​ខ្ញុំ​មិន​តិះដៀល​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ដោយ​សីល​ទេ ។ ម្នាល​ វក្កលិ បើ​ខ្លួន​អ្នក​មិន​តិះដៀល​អ្នក​ឯង​ដោយ​សីល​ទេ ចុះ​អ្នក​រង្កៀស​ដូច​ម្តេច ក្តៅ​ក្រហាយ​ដូច​ម្តេច ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​ចង់​ចូល​ទៅ​ចួប​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ តាំង​ពី​យូរយារ​ហើយ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​មិន​មាន​កម្លាំង​កាយ ល្មម​ចូល​ទៅ​ចួប​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​បាន​សោះ​ឡើយ ។ កុំ​ឡើយ វក្កលិ ប្រយោជន៍​អ្វី​ដោយ​កាយ​សម្អុយ​ ដែល​អ្នក​ឃើញ​ហើយនេះ ។ ម្នាល វក្កលិ បុគ្គល​ណា​មួយ​ឃើញ​ធម៌ បុគ្គល​នោះ​ឈ្មោះ​ថា​ឃើញ​តថាគត បុគ្គល​ណា​ឃើញ​តថាគត បុគ្គល​នោះ​ឈ្មោះ​ថា​ឃើញ​ធម៌ ។ ម្នាល វក្កលិ ព្រោះ​​ថា កាល​បើ​បុគ្គល​ឃើញ​ធម៌ ឈ្មោះ​ថា​ឃើញ​តថាគត កាល​បើ​បុគ្គល​ឃើញ​តថាគត ឈ្មោះ​ថា​ឃើញ​ធម៌ ។ ម្នាល​ វក្កលិ អ្នក​សំគាល់​សេចក្តី​នោះ ដូច​ម្តេច រូប​ទៀង ឬ មិន​ទៀង ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន មិន​ទៀង ។ ចុះ​របស់​ណា​មិន​ទៀង របស់​នោះ​ជា​ទុក្ខ​ឬ​ជា​សុខ ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន ជា​ទុក្ខ ។ ចុះ​របស់​ណា​មិន​ទៀង ជា​ទុក្ខ មាន​សេចក្តី​ប្រែប្រួល​ជា​ធម្មតា របស់​នោះ​គួរ​ដើម្បី​យល់​ថា នោះ​របស់​អញ្ នោះ​ជា​អញ នោះ​ជា​ខ្លួន​អញ្​ដែរ​ឬ ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន មិន​គួរ​ដើម្បី​យល់​ឃើញ​យ៉ាង​នោះ​ទេ ។ វេទនាសញ្ញា ។ សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ ។ វិញ្ញាណ​ទៀង ឬ មិន​ទៀង ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន មិន​ទៀង​ទេ ។បេ។ នោះ​ជា​ខ្លួន​អញ​ដែរ​ឬ ។ បពិត្រ​ព្រះ​អង្គ​ដ៏​ចម្រើន មិន​គួរ​ដើម្បី​យល់​ឃើញ​យ៉ាង​នោះ​ទេ ។ ព្រោះ​ហេតុ​នោះ អរិយសាវ័ក​ក្នុង​សាសនា​នេះ ។បេ។ យល់​ឃើញ​យ៉ាង​នេះ ។បេ។ ក៏​ដឹង​ច្បាស់​ថា មគ្គភាវនា​កិច្ច​ដទៃ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​សោឡសកិច្ច​នេះ​ទៀត មិន​មាន​ឡើយ ។ លុះ​ព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ ទ្រង់​ទូន្មាន​ព្រះ​ វក្កលិ មាន​អាយុ​ ដោយ​ព្រះ​ឱវាទ​នេះ​ហើយ ក៏​ក្រោក​ចាក​អាសនៈ​ស្តេច​ចេញ​ទៅ​កាន់​ភ្នំ​ គិជ្ឈកូដ

ប្រពៃណី​គោរពជើង​ របស់​អ្នក​ធំ, ​អវតារ, ទេពធីតា ឬ អាទិទេពនៃ​លទ្ធិព្រហ្មណ៍[កែប្រែ]

នៅ​​ក្នុង​​ប្រពៃណី​របស់​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា ការ​ធ្វើ​ប្រណាម ឬ ប្រណម (Pranāma ឬ charaṇa-sparśa) គឺ​ជា ការ​យក​ដៃ​ទៅ​​​ប៉ះ​ប្រអប់​ជើង មនុស្ស​ជា​ទី​គោរព​ម្នាក់ ឬ របស់​រូបសំណាក​តំណាង​របស់​អាទិទេពមួយ ដើម្បី​សម្តែង​ការគោរព​ ។​ ការ​ធ្វើ​កិច្ច​ប្រណមនេះ គឺ​ជា​​ពិធី​ចម្បង​មួយ​នៅ​ក្នុង​ជំនឿលើ​ឥទ្ធិពល​នៃ​ការ​បាន "ទស្សនៈ" (darshan, បាន​ឃើញ) ។ នៅ​ពេល​ធ្វើ​ការគោរព ក្មេង​ៗ​យក​ដៃស្តាំ​របស់​ខ្លួន ​ទៅ​ប៉ះ​ប្រអប់​ជើង​ របស់​មនុស្ស​ចាស់ ​នៅ​ក្នុង​គ្រួសារ​ពួក​គេ, រីឯ មនុស្ស​គ្រប់​អាយុ​ទាំង​អស់​ ​​ធ្វើ​កិច្ច​នេះ​ ដោយ​បង្អោន​ខ្លួន​ យក​ដៃ​ស្តាំ​ (ហាម​ប្រើ​ដៃ​ឆ្វេង) ទៅ​ប៉ះ​ប្រអប់​ជើង​ របស់​គ្រូធំ (great guru), របស់​មុទ្រា (murti, ឬ របស់​រូប​តំណាង​អាទិទេពនានា​ ដែល​មាន​កាយ​វិការ​ ឬ ដៃ​ជើង​ច្រងេងច្រងាង​បង្ហាញ​អំណាច​) ឬ របស់​រូប​សំណាក​តំណាង​ ទេវៈ (Deva) ផ្សេង​ៗ ដូច​ជា​ព្រះ​រាម​ និង ក្រឹស្នា ។ ​ពួក​អ្នក​កាន់​លទ្ធិ​ព្រាហ្មណ៍ ជឿ​ថាតួ​អង្គ​​ព្រះ​រាម​​​ (Rama) ក្នុង​រឿង​រាមាយណៈ (Ramayana, រាមកេរ្តិ៍) គឺ​ជា​អវតារ​ទី ៧ របស់​ព្រះ​វិសណ្ណុ ហើយក្រឹស្នា (Krishna) គឺ​ជា​តួអង្គ​ក្នុង​​រឿង​មហាភារត​យុទ្ធ (Mahabharata) គឺ​ជា​អវតារ​ទី ៨ របស់​ព្រះ​វិស្ណុ (Vishnu) ឬ ព្រះ​នារាយណ៍ ។ ជា​ទម្លាប់​ក្នុង​ការ​សម្តែង​ការ​គោរព នៅ​​ពេល​មនុស្ស​ណា​យក​​ជើង​ប៉ះ​សៀវភៅឯកសារមួយ ឬ ប៉ះ​ជើង ឬ​ ផ្នែក​ណា​មួយ​ នៃ​រាង​កាយ ​របស់​បុគ្គល​ម្នាក់​ ​ដោយ​ចៃ​ដន្យ បុគ្គល​ជា​អ្នក​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះ​នោះ ​នឹង​ធ្វើ​ការ​សុំ​ខមាទោស​ តាមរយៈ​កាយវិការ​នៃ​​ដៃ​ស្តាំ ពោល​គឺ​​ ជា​ដំបូង​ត្រូវ​យក​​ម្រាមចង្អុល ​​​ទៅ​ប៉ះ​វត្ថុ​នោះ (សៀវភៅ, ឯកសារ, ឬ​ ​ប្រអប់​ជើង​របស់​បុគ្គល​ដែល​ខ្លួន​បាន​ប៉ះ) រួច​យក​ដៃស្តាំ​របស់​ខ្លួន​​មក​ប៉ះ​ថ្ងាសទ្រូង ​របស់​ខ្លួន​វិញ ។ កាយវិការនេះ​ ក៏​ឃើញ​មាន​ធ្វើ​​ចំពោះ​ក្រដាស​ប្រាក់​ផង​ដែរ ដែល​ពួក​គេ​គោរព​ថា ជា​ការ​សម្តែងរូប​របស់​​ទេពធីតា​ ល័ក្ស្មី (អានថា ល័កស្មី) (Lakshmi) ជា​ទេពធីតា​តំណាង​ ទ្រព្យ​សម្បត្តិ ។ ​ទេពធីតា លក្ស្មី ជា​គូស្នេហ៍​របស់​ព្រះ​វិស្ណុ ឬ ព្រះ​នារាយណ៍

សូម​បញ្ជាក់​ថា ​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​គោរព​​ ទេពធីតា សរស្វតី ថា​ជា​ស្ត្រីកំណាន់ ឬ គូស្នេហ៍ស្និទ្ធ​របស់​ព្រះ​ព្រហ្ម ។ ពួក​ព្រាហ្មណិក ​​ដែល​កាន់​ជើង​ខាង​ប្រុស​ៗ និង ​ព្រះព្រហ្ម មិន​ដែល​ទុក​ទេពធិតា​អង្គ​នេះ​ថា​​ ជយា (មហេសី ឬ​ ប្រពន្ធ) ​របស់​ព្រះ​ព្រហ្ម​ទេ ព្រោះ​ពាក្យ​ថា ​ប្រពន្ធ​ និង ប្រព័ន្ធ ដែល​ក្លាយ​មក​ពី​​ពាក្យ ពន្ធ ​​ប្រែថា ជាប់​ជំពាក់ ឬ​ ចំណង​ចង​រួបរឹត ។ ពួក​ព្រាហ្មណិក​​​នៅ​ក្នុង​បក្ស​នេះ មិន​ជឿ​ថា​ព្រះ​ព្រហ្ម​របស់​ពួក​គេ​ ដែល​មាន​អំណាច​ខ្លាំង​ពូកែ អាច​បង្កើត​ចក្រវាឡ និង អ្វី​ៗ​សព្វយ៉ាង​នៅ​លើ​ផែន​ដី រឿង​អ្វី​មក​ជាប់​ជំពាក់​នឹង​ស្រី​​អន់​ៗ​ម្នាក់​នោះ ។ ចំណែក​ពួក​ព្រាហ្មណិក ដែល​​អ្នក​កាន់​ជើង​ស្រី​ៗ ឬ ​ទេពធីតា សរស្វតី វិញ ​បកស្រាយ​ថា ទេពធិតា សរស្វតី (អាន​ថា សៈ-រៈ-ស្វៈ-តី) គឺ​ជា​អង្គ​ព្រះព្រហ្ម​ ​ជា​តំណាង​សភាវៈ​ខ្លាំង​អស្ចារ្យ​ (Shakti, សក្តិ) របស់​ព្រះព្រហ្ម ។ ពួក​ព្រាហ្មណិក​បក្ស​នេះ ក៏​បក​ស្រាយ​ថា រឿងរ៉ាវ​នៅ​លើ​អាកាសា​នោះ ​ព្រះ​នាង ​ក៏​បាន​​រួម​ដៃ​ជា​មួយ​ព្រះព្រហ្ម​ ក្នុង​ការ​បង្កើត​សកលលោក​ និង ផែនដី ។ ចុះ​មក​ដល់​ដី ព្រះ​នាង គឺ​ជា​​​រូប​​​តំណាង​ចំណេះ​ (knowledge) ឬ ភាសា (language), តូរ្យតន្ត្រី (musics), សិល្បៈ (arts),​ និង វិទ្យាសាស្ត្រ (science) ។ សូម្បី​​ពាក្យ សរទរដូវ (រដូវ​ភ្លៀង) ក៏​​ជា​ការ​សម្តែង​អំណាច​របស់​ទេពធីតា សរទៈ (Sharada) ដែល​ជា​ឈ្មោះ​របស់​ទេពធីតា សរស្វតី ក្នុង​ភាសា​កោនកណី (Konkani) របស់​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា​​ ភាគខាងលិច​ ព្រោះ​ពួក​គេ​គិត​ថា​ព្រះ​នាង​ចូលចិត្ត​ភ្លៀង ។ តាម​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​​ជា​ច្រើន​បាន​រក​ឃើញ​ថា សរស្វ័ត ឬ សរស្វតិ ជា​​ឈ្មោះ​ទន្លេ​​​បុរាណ​មួយ គឺ​ទន្លេសរស្វតី (Saraswati River) ដែលបាន​​រីងស្ងួត ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​វាល​ខ្សាច់​មួយ​ នៅ​ភូមិភាគ​ពាយ័ព្យ​នៃ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​​សព្វ​ថ្ងៃ ។ ដើម្បី​រំឭក​ដល់​ទន្លេ​សរស្វតី ដែល​បាន​ផ្តល់​​ទឹក​ប្រើប្រាស់​សម្រាប់​វិស័យ​កសិកម្ម​ផង និង ផ្តល់​ភោគផល​ធម្មជាតិ​បាន​ពី​ទន្លេ​ផង ពួក​ឥណ្ឌា​សម័យ​នោះ​បាន​បង្កើត​រូប​តំណាង​មួយ​សម្រាប់​រំឭក​ដល់​គុណ​នៃ​ទន្លេ​នោះ ។ ពួក​គេ​ជ្រើស​រើស​យក​ ​ទេពធីតា (ស្រី) ព្រោះ​​តំណាង​ឲ្យ​ភាព​ទន់ភ្លន់​ផង, ខ្លាំង​ក្លា​ផង, និង ការ​ផ្តល់​កំណើត​ផង ជាជាង​យក​ ទេវៈ (ប្រុស) មក​ធ្វើ​តំណាង ។

ប្រពៃណី​ឲ្យងារ​ស្តេច​ថា ព្រះបាទ នៅ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ[កែប្រែ]

តាំង​ពី​សម័យ​បុរាណ​ រហូត​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន ទាំង​ប្រជារាស្ត្រ​ ទាំង​មន្ត្រី​រាជការ​​ខ្មែរ​ និយម​សម្តែង​ការ​គោរព​ដល់​ក្សត្រ (ស្តេច) របស់​ខ្លួន និង ក្សត្រ​ប្រទេស​ផ្សេង​ៗ ដោយ​ប្រើ​ពាក្យ​ថា "ព្រះ​បាទ"​អង្គ​នេះ ឬ ព្រះ​បាទ​អង្គ​នោះ ។ ទោះ​បី​​មាន​រាជសព្ទ​ថា "ព្រះ​សិរ" (អាន​ថា ព្រះសេ) សម្រាប់​ប្រើ​សំដៅ​ "ក្បាល" ស្តេច ក៏​ខ្មែរ​មិន​ប្រើ​​ "​ព្រះ​សិរ ជ័យវរ្ម័ន" ឬ "ព្រះ​សិរ អសោក" ដែរ ព្រោះ​ស្តាប់​ទៅ​ ឮ​សូរ​មិន​ពីរោះ ។ ម្យ៉ាង​ទៀត រាស្ត្រ​ខ្មែរ​ក៏​ធ្លាប់​កាន់​ជំនឿ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ជោកជាំ​យូរ​ឆ្នាំ​ មុន​ពេល​ពុទ្ធសាសនា​ផ្សាយ​មក​ដល់ ។ ដូច្នេះ​ ប្រពៃណី​គោរព​ជើង​អ្នក​ធំ ឬ​ ជើង​ស្តេច ដោយ​ឱន​ក្បាល​ទៀប​នឹង​ជើង​នោះ គឺ​ជា​ទម្លាប់​ពិបាក​កែ​ប្រែ ។ ប៉ុន្តែ​ សម័យ​ក្រោយ​ ប្រពៃណី​លើក​ស្តេច​ឲ្យ​ខ្ពស់​សឹង​ស្មើ​អាទិទេព បាន​សាប​រលាប​អស់ ។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ ក៏​​យើង​ឃើញ​នៅ​សល់​រាជសព្ទ​មួយ​ចំនួន​ ដែល​ខ្មែរ​ខ្លះ​នៅ​ប្រើ​សម្រាប់​និយាយ​គោរព​ដល់​ក្សត្រ​ខ្លួន ឧទាហរណ៍ ពាក្យ​ថា បពិត្រ​ព្រះករុណា​​ថ្លៃ​វិសេស​ជីវិត​តម្កល់​លើ​ត្បូង ខ្ញុំ​ប្របាទ ... ជា​ដើម ។ បច្ចុប្បន្ន រាជសព្ទ​មួយ​ចំនួន​ ​លែង​មាន​ការ​ពេញ​និយម​​សម្រាប់​មហាជន និង សារព័ត៌មាន​ហើយ ព្រោះ​​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​ចែង​ថា ក្សត្រ​​ខ្មែរ​សោយរាជ្យ​ ប៉ុន្តែ​​មិន​ដឹកនាំ​ប្រទេស ពោល​គឺ​ព្រះ​អង្គ​គ្រាន់​តែ​គង់​ជា​និមិត្ត​សញ្ញា​ នៃ​​ប្រមុខ​ប្រទេស ​​ប៉ុណ្ណោះ ។ ប៉ុន្តែ ដោយ​សារ​សព្វ​ថ្ងៃ ខ្មែរ​ភាគ​ច្រើន​កាន់​ជំនឿ​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា ទើប​យើង​ឃើញ​មាន​ប្រពៃណី​គោរព​ស្នាម​បាទ​ (ស្នាម​ជើង​) តំណាង​អង្គ​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ សព្វថ្ងៃ ​មនុស្ស​ខ្លះ​មាន​ជំនឿ​ខុស ថែម​ទាំង​បាន​នាំ​គ្នា​និយាយ​ថា ព្រះ​ពុទ្ធ​បាន​យាង​មក​ប្រកាស​ផ្សាយ​សាសនា​ក្នុង​ដែន​សុវណ្ណភូមិ (ប្រទេស​ខ្មែរ) ហើយ​ទ្រង់​បាន​ជាន់​ព្រះ​​បាទ​របស់​ព្រះ​អង្គ ​ទុក​ស្នាមបាទ​​ឲ្យ​មនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ​គោរព ឧទាហរណ៍ ស្នាម​ព្រះបាទ​ជាន់​ទុក​នៅ​រមណីយស្ថាន ​ភ្នំ​សន្ទុក ​នៅ​ភូមិ​កកោះ​, ឃុំ​កកោះ​, ស្រុកសន្ទុក,​ ខេត្តកំពង់ធំ ។ ការ​​ពិត ​វា​ជា​ស្នាដៃ​របស់​​មនុស្ស​សម័យមុន ដែល​​បាន​ដាប់​ថ្ម​ឆ្លាក់​ជា​រូប​ព្រះ​បាទ​តំណាង​​ព្រះ​ពុទ្ធ ព្រោះ​ថា​នៅ​សម័យនោះ​​ ខ្មែរ​មិន​ទាន់​ផ្អើល​សាង​រូប​ព្រះ​ពុទ្ធ​ក្នុង​ទ្រង់​ទ្រាយ​​មាន​គ្រប់​សរីរាង្គ​ ដើម្បី​គោរព​ទេ ។ ពាក្យ​ "សន្ទុក" ជា​ការ​ប្រើ​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ​ "ជាន់ទុក" ។​​​

ទីស្ថាន​គោរព​ ដែល​មនុស្ស​សាង​រូប​ព្រះ​បាទ​ សម្រាប់​គោរព​[កែប្រែ]

​​​ពួក​ព្រាហ្មណិក និង ពុទ្ធសាសនិក បាន​សាង​​ស្នាម​ព្រះ​បាទ (footprint) ​​ច្រើន​កន្លែង ទុក​ជា​​សក្ការៈ​ សម្រាប់​បរិស័ទ​របស់​លទ្ធិ​រៀង​ៗ​ខ្លួន ប្លែក​គ្នា​តែ​ត្រង់​រូប​សំណាក​ព្រះ​បាទ​ទាំង​នោះ​ តាង​ឲ្យ​​អ្នកណា ប៉ុណ្ណោះ ។ ខាង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ពួក​អ្នក​មាន​សទ្ធា​បាន​សាង​រូប​​បាទ​ជើង​ (pāda) ឬ បាទមុទ្រា (pādamudrā) សម្រាប់​តាង​ឲ្យ​ទេវៈ​​ផ្សេង​ៗ​ នៃ​​លទ្ធិ​ហិណ្ឌូ (លទ្ធិព្រាហ្មណ៍) ឧទាហរណ៍ ស្នាម​ព្រះបាទ​តាង​ឲ្យ​ជើង​របស់​ព្រះ​ សិវៈ ជាដើម ។ រីឯ ខាង​​លទ្ធិពុទ្ធ ពួក​បរិស័ទ​បាន​សាង​រូប​សំណាក​​បាទ​ជើង សម្រាប់​តាង​ឲ្យ​តួអង្គ​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ ឧទាហរណ៍ នៅ​ប្រទេស​ខ្មែរ គេ​ឃើញ​មាន​រូប​ចម្លាក់​ស្នាម​ព្រះ​បាទ​នៅ​ភ្នំ​សន្ទុក​ និង នៅ​ទី​កន្លែង​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ផង​ដែរ ។ នៅ​ប្រទេស​ ស្រីលង្កា គេឃើញ​មាន​ថ្ម​ ដែល​ដុះ​រៀង​គ្នា​ស្រដៀង​នឹង​បាទ​ជើង​មនុស្ស ទើប​គេ​នាំ​គ្នា​ហៅ​ទី​នោះ​ថា ​ស្រីបាទ (Sri Pada) ឬ សមន្តកូដ (Samantakuta) និង ឈ្មោះ​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ ដែល​អ្នក​ស្រុក​នោះ​ហៅ​តាម​​ការ​និយម ។ បើ​មាន​នរណា​ម្នាក់​សួរ​ពួក​គេ​ថា តើ​ព្រះ​ពុទ្ធ​​បាន​មក​កាន់​កោះ​លង្កា​តាម​វិធី​ណា ពួក​គេ​ច្បាស់​ជា​ឆ្លើយ​យ៉ាង​មោទនៈ​ថា "ហោះ​មក" ។ ​​និទាន​​នានា​ក្នុង​ព្រះត្រៃបិដក​ ដែល​និយាយ​អំពី​បេសកកម្ម​ផ្សាយ​សាសនា​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​ មិន​ដែល​រម្លឹក​ឈ្មោះ​កោះ​លង្កា ឬ លង្កាទ្វីប​ ម្តង​ណា​សោះ ។ អ្នក​ទេសចរណ៍​អាច​ស្តាប់​សាច់រឿង​ប្រតិដ្ឋ​ដ៏​អស្ចារ្យ​ទាំង​នេះ​​ នៅ​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ផ្សេង​ៗ​ ដែល​កាន់​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា សូម្បី​នៅ​ជប៉ុន​​ ក៏​មាន​ស្នាម​ព្រះ​បាទ​​​​ជាង​​ ៣០០​ កន្លែង ។ រីឯ នៅ​កោះ​លង្កា​​ដ៏​តូច​មួយ​ មាន​ស្នាម​ព្រះបាទ​លើស​ពី​ ១០០០​ កន្លែង​ ។

ភ្នំ​ សមន្តកូដ ដែល​មាន​​​សណ្ឋាន ដូច​បាទ​ជើង​ និង រូប​ចម្លាក់​បាទ​ជើង​មនុស្ស​ ត្រូវ​បាន​មនុស្ស​កាន់​សាសនា​ផ្សេង​គ្នា​ចំនួន​ ៤ ដណ្តើម​គ្នា​ប្រកាស​ថា​ជា​ស្នាម​បាទ​ជើង ​របស់​មនុស្ស​សំខាន់ៗ​ ​ក្នុង​សាសនា​របស់​ពួក​គេ ។ ពួក​ព្រាហ្មណ៍ បាន​ប្រកាស​ថា​ ស្នាម​ជើង​នោះ​ គឺ​ជា​របស់​ព្រះ​សិវៈ រីឯ​ពួក​អ្នក​កាន់​ពុទ្ធសាសនា​ បាន​ប្រកាស​ថា គឺ​ជា ​ស្នាម​ព្រះ​បាទ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ ពួកអ្នក​ផ្សាយ​សាសនា​​គ្រិស្ត​ មក​ពី​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​នៅ​ទ្វីប​អឺរ៉ុប ពេល​មក​ដល់​កោះ​លង្កា​ ក៏​ចាប់​ផ្តើម​ប្រកាស​ថា​ស្នាម​ជើង​នោះ​ជា​របស់​ អាដាំ​ ក្នុង​រឿង​និទាន​​សួនច្បារ​អេដែន ​នៃ​គម្ពីរ​ប៊ីប ​របស់​គ្រិស្តសាសនា ព្រោះ​ពួក​គេ​ចង់​អូសទាញ​អ្នក​កោះ​ស្រី​លង្កា ​ឲ្យ​បែរ​មក​ជឿ​តាម​សាសនា​ពួក​គេ​វិញ ។ ​ពួក​មនុស្ស​កាន់​សាសនា​ឥស្លាម​ ពេល​ច្បាំង​ឈ្នះ​​ពួក​អ្នក​កោះលង្កា ​និង ចូល​ត្រួតត្រា ខ្ទង់​សតវត្សរ៍ ទី ១៥ ក៏​តាំង​អួត​ថា វា​ជា​​ស្នាម​បាទ​​ជើង​របស់ ​អាដាំ​ ដែរ ព្រោះ​ថា​ ក្នុង​គម្ពីរ​របស់​​ពួក​គេ​ ក៏​មាន​និយាយ​អំពី​​តួអង្គ​សំខាន់​ៗ​ ដែល​មាន​សរសេរ​ក្នុង​គម្ពីរ​ តាល់មុដ (Talmud) របស់​សាសនា យូដា​ របស់​ពួក​ អ៊ីស្រាអែល ឬ គម្ពីរ​សញ្ញា​ចាស់​ របស់​ពួក​គ្រិស្ត​សាសនា​ ។ ពួក​អង់គ្លេស​ជា​ក្រុម​មនុស្ស​ ដែល​បាន​ចូល​មក​ដាក់​នឹម​អាណានិគម​ចុង​ក្រោយ​គេ​លើ​អ្នក​ស្រុក​កោះ​លង្កា ។ ពួក​នេះ​មាន​អំណាច​​ខ្លាំង​លើ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ និង កោះ​លង្កា ជិត​ ១០០ ឆ្នាំ​​ ។ ពួក​អង់គ្លេស​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​​ភូមិ​ ស្រុក ភ្នំ ទន្លេ សមុទ្រ ស្ទើរ​គ្រប់​​​​កន្លែង​ ឲ្យ​មាន​លំនាំ​ជា​អង់គ្លេស​ ដើម្បី​ងាយ​និយាយ និង សរសេរ ។ សូម្បី​កោះ​លង្កា ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ទៅ​ជា ស៊ីឡន (Ceylon) ដែរ ។ ហេតុនេះ​ហើយ ភ្នំ​សមន្តកូដ ត្រូវ​បាន​ពួក​អឺរ៉ុប​ស្គាល់​ថា កំពូល​ភ្នំ​អាដាំ (Adam's peak) ។ ​ពួក​ខ្លះ​ក៏​បាន​ប្រកាស​ថា​ ស្នាម​បាទ​ជើង​នោះ​គឺ​ជា​របស់ លោក​ថូម៉ាស (Saint Thomas) ព្រោះ​ពួក​ជនជាតិ​ ព័រទុយហ្គាល់ ជា​ក្រុម​មនុស្ស​កាន់​សាសនា​គ្រិស្ត​និកាយ​កាតូលិក បាន​មក​ដាក់​អាណានិគម​លើ​កោះ​លង្កា​ មុន​ការ​មក​ដល់​របស់​ជនជាតិ​អង់គ្លេស ដែល​កាន់​គ្រិស្តសាសនា​និកាយ ប្រូតេស្តង់ ។​ ពួក​ព័រទុយហ្គាល​​ ដូច​ជា​​ពួក​គ្រិស្តសាសនិក​ និកាយ​​កាតូលិក​ទាំង​ឡាយ​នៅ​លើ​ពិភពលោក និយម​​គោរព​លោក ថូម៉ាស​ ដែល​ជា​សាវ័ក​ម្នាក់​របស់​ព្រះ​យេស៊ូ ថា​ជា​មនុស្ស​បរិសុទ្ធ (São, Saint, San, Santa) ។ ដូច្នេះ​ ពួក​នោះ​ក៏​បាន​តាំង​ប្រកាស​​ ស្នាម​បាទ​ជើង​លើ​ភ្នំ​សមន្តកូដ​ ថា​ជា ​របស់​លោក ថូម៉ាស ដើម្បី​បង្ខំ​ឲ្យ​ប្រជាជន​កោះ​លង្កា​ ដែល​កាន់​​គ្រិស្តសាសនា​និកាយ​កាតូលិក​ បន្ត​ថ្វាយ​បង្គំ​ទីតាំង​ដដែល ប៉ុន្តែ​ក្នុង​ន័យ​ផ្សេង​វិញ ។

អាន​បន្ថែម​[កែប្រែ]

ឯកសារ​យោង[កែប្រែ]

  1. វចនានុក្រុម​ខ្មែរ បោះពុម្ពដោយ​វិជ្ជាស្ថាន​ពុទ្ធសាសន​បណ្ឌិត្យ (១៩៦៧)[១]
  2. រូប​ចម្លាក់​​ស្នាម​ព្រះបាទ និង រូប​ចម្លាក់​ពេញ​ជំហរ (សតវត្សរ៍ទី​១ នៃ​គ្រិស្តសករាជ) នៅ​ប្រទេស​អាហ្វហ្គានីស្ថាន
  3. ទេពធីតា សរស្វតី (​អង់គ្លេស)
  4. ទន្លេ​ សរស្វតី (Saraswati River) ក្នុង​រឿង​ព្រេង និង គម្ពីរ ឫគវេទ របស់លទ្ធិហិណ្ឌូ (អង់គ្លេស)
  5. ទេពធីតា លក្ស្មី (Lakshmi) (ភាសា​អង់គ្លេស)
  6. ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ​​នានា​អំពី​ប្រភព​ដើម​នៃ​​ការ​បែង​ចែក​វណ្ណៈ, ប្រភព​ពាក្យ​អរិយៈ និង ពូជ អារ្យាន
  7. ឯកសារ​ស្តី​អំពី​ជើង និង ការ​គោរព​ជើង​ក្នុង​លទ្ធិព្រាហ្មណ៍ និង​ ពុទ្ធសាសនា (អង់គ្លេស)
  8. ប្រពៃណី​គោរព​ជើង​របស់​អ្នក​ធំ ឬ មនុស្ស​ជា​ទី​គោរព នៅ​​ប្រទេស​ឥណ្ឌា (អង់គ្លេស)
  9. ប្រពៃណី ទស្សនៈ (បានឃើញរូបអាទិទេព​គឺ​ជា​បុណ្យ​អស្ចារ្យ) (អង់គ្លេស)
  10. រមណីយស្ថាន​ភ្នំសន្ទុក
  11. ភ្នំ ស្រី​បាទ (កោះលង្កា)
  12. ប្រទេស ស្រីលង្កា (អង់គ្លេស)
  13. ស្នាមព្រះបាទ (អង់គ្លេស)
  14. ប្រទេស​ស៊ីឡន : British Ceylon (អង់គ្លេស)
  15. លោក ចូសេហ្វ ខាំបែល (Joseph Campbell) អំពី​ការ​សិក្សាប្រៀបធៀប​នូវ​និទាន​សាសនា
  16. លោក អាឡាន់ វ័ត្ស (Allan​ Watts) អំពី​ការ​សិក្សា​ទស្សនវិជ្ជា​សាសនា
  17. លោក ម៉ូនៀ វីល្លាម (អង់គ្លេស)Monier-Williams (1899)
  18. ឯកសារ​អំពី​ពុទ្ធបាទ​ របស់​ជប៉ុន
  19. ស្នាម​ព្រះ​បាទ​​នៅ​លើ​ពិភព​លោក (អង់គ្លេស)
  20. វចនានុក្រម​នៃ​រឿព្រេង និង ទេវកថា របស់​លទ្ធិ​ហិណ្ឌូ (ព្រហ្មញ្ញសាសនា)
  21. ចម្លាក់រាងកាយលើថ្ម (Petrosomatoglyph) (អង់គ្លេស)