ផាក្រាប

តាមវចនានុក្រម នៃសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន​ ណាត​ "ផាក្រាប" ជានាមសព្ទ (ស. ផា— ) ជាកំណាត់សំពត់សម្រាប់រងបាតដៃ ព្រមទាំងអញ្ជលីសម្រាប់ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះ (មានព្រះរាជក្រមលេខ ១៦៦ ន.ស ចុះថ្ងៃទី១៣ កញ្ញា ១៩៤៤ ឲ្យលើកចោលលែងឲ្យប្រើហើយតទៀតដោយដាច់ខាត)"​ ។

1. ឯកសារស្រាវជ្រាវ​ :

"• ផាក្រាប គឺជាអ្វី? និងមានដើមកំណើតមកពីណា? - យោងតាមវចនានុក្រម សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត « ផាក្រាប » គឺជាកំណាត់សំពត់សម្រាប់រងបាតដៃ ព្រមទាំងអញ្ជលីសម្រាប់ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះ និយាយងាយយល់ គឺជាសំពត់រាបស្តើង ពណ៌លឿងចាស់ បណ្តោយ ២ហត្ថ ទទឹង ១ហត្ថ ១ចំអាម គេបត់ទទឹងជា ៣ផ្នត់ សម្រាប់ព្រះសង្ឃដាក់គ្របពីលើស្មា លើចីវរសង្ឃដី ។

« ផា » ជាពាក្យកម្ចីពីសៀម មានន័យថា« សំពត់ » ។

រីឯពាក្យ «ក្រាប» គឺក្រាបបង្គំ ឬសម្រាប់ប្រើជូតដៃដែលប្រឡាក់ពាល់នឹងធូលីដីជាដើម ( ឯកសារខ្លះថា រាបក្រាបស្មើ ) ។

- ដែលវត្ថុ ផាក្រាប នេះគឺមានដើមកំណើតអំពីក្រុងសៀម គ្រាដែលរាជធានីនៃអាណាចក្រនោះ កំពុងតែជួបនឹងភាពច្របូកច្របល់ ព្រះចៅក្រុងសៀមបានត្រាស់បង្គាប់អោយព្រះសង្ឃប្រើនូវផាក្រាបនេះ ចំពោះព្រះសង្ឃអង្គណាដែលបានជួយជាតិ និងម្យ៉ាងកុំអោយច្រឡំគ្នាជាមួយនឹងព្រះសង្ឃជាតិភូមាផង ដែលនៅលើផាក្រាបនោះព្រះរាជាបានចាត់ឲ្យមានការប្រថាប់ត្រាជារូបព្រះសង្ហារនៃព្រះចៅក្រុងសៀម សម្រាប់ព្រះសង្ឃដែលមានងារទីឋានានុក្រម ជាដើម​ ។ តែដល់មកសម័យក្រោយៗ ប្រទេសសៀមក៏លុបបំបាត់បោះចោលឈប់ឲ្យប្រើផាក្រាបរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ។ ដោយឡែកនៅក្រុងកម្ពុជាយើង ព្រះសង្ឃខ្មែរសម័យបុរាណក៏មានប្រើផាក្រាបនេះដែរ តាំងតែអំពីរាជសម័យព្រះករុណាព្រះបាទ អង្គ ដួង មកម៉្លេះ គឺទទួលឥទ្ធិលខ្លះពីរាជអាណាចក្រសៀម ពោលគឺសម័យកាលនៃសម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ និល ទៀង សម្ដេចសង្ឃនាយក កែ អ៊ុក ជាដើម តែផាក្រាបខ្មែរសម័យនោះគឺមានលក្ខណៈខុសគ្នា និងរូបព្រះសង្ហារព្រះចៅក្រុង ដោយខ្លះមានរូប និងខ្លះក៏អត់រូបរំលេចឡើង ។ សម័យបុរាណនោះព្រះសង្ឃខ្មែរភាគច្រើននិយមប្រើផាក្រាបជាងអត់ប្រើ តែមិនសម្រាប់លម្អ ឬជាគ្រឿងយសទេ គ្រាន់តែជាកំណាត់សំពត់ធម្មតាដាក់គ្របលើចីវសង្ឃដីតែប៉ុណ្ណោះ ។

- លុះចំណេរក្រោយមក ក្នុងរាជសម័យព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តមសីហនុវរន្ម័ ព្រះអង្គទ្រង់ចេញព្រះរាជក្រិត្យ លេខ ១៦៦ ន.ស ចុះថ្ងៃទី១៣ ខែកញ្ញា គ.ស.១៩៤៤ លុបចោលឈប់អនុញ្ញាតអោយព្រះសង្ឃទូទាំងប្រើប្រាស់នូវផាក្រាបនេះតទៅទៀត ដោយតបតាមសំណើរទូលថ្វាយនៃសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក ដែលកាលនោះដែរមានសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត កាលទ្រង់នៅឋានៈជាព្រះពោធិវ័ង្ស ទីរាជាគណៈថ្នាក់ឯក និងជាចាងហ្វាងសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ រួមនិង សម្ដេច ហួត តាត ផងដែរ ព្រះអង្គជាបណ្ឌិតបញ្ញាវន្តសង្ឃ ជាអ្នកយល់ដឹងអំពីផាក្រាបនេះច្បាស់ថាជាគ្រឿងសៅហ្មង និងម្យ៉ាងទៀតកុំឲ្យយើងចម្លងពីគេបោះចោលយកមកប្រើ ហើយផាក្រាបនេះដែរ ក៏មិនមានកំណត់ចែងក្នុងចីវរក្ខន្ធកៈ ជាច្បាប់វិន័យអីនោះទេ ។ ចាប់តាំងពីសម័យកាលនោះមក ព្រះសង្ឃខ្មែរយើងក៏មិនមានប្រើនូវផាក្រាបនេះទៀតដែរ តែក៏នៅមានប្រើខ្លះៗតិចតួចដែរ ដែលភាគច្រើនជាព្រះសង្ឃចាស់និយមបុរាណជាអ្នកប្រកាន់ធម៌ចាស់ ធម៌ថ្មី តែបើ ព្រះសង្ឃដែលលោកជាអ្នកបញ្ញាវន្តបួសរៀនបានជ្រៅជ្រះ ឆ្លងកាត់សាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ គឺលោកមិននិយមប្រើនូវផាក្រាបនេះទេ និយាយរួមគឺចាប់ពីសម័យ សម្ដេច ជួន ណាត និងសម្ដេច ហួត តាត មក ព្រះសង្ឃភាគច្រើនមិននិយមប្រើផាក្រាបនេះទៀតទេ គឺនិយមតែការសិក្សារៀនសូត្រ ពង្រឹងគុណវុឌ្ឍិចំណេះដឹង បដិបត្តិធម៌វិន័យ និងរៀបរៀង និពន្ធចងក្រងក្បួនច្បាប់បន្យល់ទុកជាស្នាដៃប៉ុណ្ណោះ ។

- មិនយូរប៉ុន្មានលុះក្រោយសង្រ្គាម(ខ្មែរក្រហម ) បានចប់រលត់ទៅ នៅក្រោយឆ្នាំ1979 វត្តមាននៃ "ផាក្រាប" ក៏លេចឡើងម្តងទៀត ក្នុងវិស័យព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរ ដោយយោងតាមចុតហ្មាយរបស់សម្តេចសង្ឃរាជទាំងពីរគណៈ (សម្តេច ប៊ូ គ្រី និងសម្តេច ទេព វង្ស) ចុះថ្ងៃទី ២១ ខែ មិនា គ.ស. ២០០១ ទូលស្នើសុំប្រើផាក្រាបជាផ្លូវការឡើងវិញ សម្តេចនរោត្តមសីហនុ ព្រះអង្គបានត្រាស់បង្គាប់រាជានុញ្ញាតថ្វាយប្រគេនព្រះសង្ឃទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា អោយប្រើប្រាស់បានឡើងវិញតាមសំណើរទូលថ្វាយ ។ ប៉ុន្តែរូបរាងផាក្រាបនាសម័យថ្មីក្រោយនេះ គឺកែសម្រួលខុសពីផាក្រាបសម័យបុរាណបន្តិច ដោយមានរំលេចផុសនូវរូបព្រះរាជសង្ហារព្រះមហាក្សត្រ រចនាបថល្អជាងមុនដែលមន្ត្រីសង្ឃ ក៏ដូចសម្ដេចព្រះសង្ឃជាអ្នកប្រើ យល់ឃើញថា ផាក្រាបនេះ ជាគ្រឿងសម្គាល់លក្ខណៈរបស់ព្រះសង្ឃខ្មែរនៅលើឆាកអន្តរជាតិ ជារូបសញ្ញាតំណាងឲ្យព្រះមហាក្សត្រ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា មិនមែនជាគ្រឿងសៅហ្មង ជាកំណាត់ សំពត់ក្រាលជូតដៃ ឬជាកន្ទប ដូចអត្តន័យនៃផាក្រាប នា សម័យដើមនោះទៀតទេ ។

- ចាប់ពីថ្ងៃឡាយព្រះហស្ថលេខានៅថ្ងៃទី២០ ខែមេសា គ.ស ២០០១ នោះមក ផាក្រាបថ្មីនេះ ត្រូវបានប្រើជាផ្លូវការ និង និយមប្រើកាន់តែច្រើនឡើង ជាពិសេសមន្ត្រីសង្ឃថ្នាក់ធំៗ រួមមានសម្ដេច ព្រះរាជាគណៈ ទីព្រះគ្រូ ជាដើម ប៉ុន្តែនៅឃើញមានព្រះសង្ឃជាព្រះថេរចាស់ៗដែលលោកបានសិក្សារៀនសូត្រជាសិស្សបញ្ញាវន្ត ជាអាចារ្យបាលីនាសម័យដើម លោកនៅតែមិននិយមប្រើផាក្រាបនេះដដែល ដោយលោកយល់តាមអត្តន័យចាស់នៃផាក្រាប បើទោះបីជារូបរាងផាក្រាប និងអត្តន័យនៃផាក្រាបថ្មីនេះ មិនដូចមុនក៏ដោយ ហើយព្រះថេរអង្គនោះភាគច្រើនជាបញ្ញាវន្តសង្ឃដែលបានបួសរៀនយកតាមលំអានសម័យសម្ដេច ជួន ណាត និងសម្ដេច ហួត តាត មុនឆ្នាំ1975។

• "ផាក្រាប" មានន័យថា កំណាត់សំពត់ក្រាលថ្វាយបង្គំព្រះ ឬ សម្រាប់ជូតដៃដែលជាប់ដោយធូលីដី ឬហៅម្យ៉ាងថា កន្ទប បើទោះជាកែច្នៃល្អ មានរំលេចព្រះរាជសង្ហារយ៉ាងណា ក៏នៅតែមានឈ្មោះថាជា ផាក្រាប តែបើយើងមើលងាយ ប្រៀបផាក្រាបនេះ ថាជាគ្រឿងមិនល្អ វាហាក់ដូចយើងប្រមាថដល់ព្រះរាជសង្ហារព្រះមហាក្សត្រដែរ សម្រាប់បច្ចុប្បន្ន ។

- ប្រភពដើម ៖ វចនានុក្រម សម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត និង ចីវរក្ខន្ធកៈសង្ខេប(សម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត)