ពាន

ពីWiktionary
Jump to navigation Jump to search
  1. ( កិ. ) ពារ​លើ, ឡើង​ពារ​លើ, ឡើង​ពារ​រំលង​លើ : ពាន​របង, ពាន​វាំង ។ ឡើង​ពាក់​ទ្រាប​ពី​លើ : គោ​ពាន​គ្នា (ព. ព.)។ ព្រាន​ត្រោក​ពាន​ត្រាំង ឬ ពាន​ត្រោក​ព្រាន​ព្រៃ (ព. ប្រ.) បំពាក់​បំពាន​ទាំងស្រុង​ទាំង​កំរោល​ឥត​គិត​ពី​ខុស​ពី​ត្រូវ (ហាក់​ដូច​ជា​ដើរ​ពាន​លើ​ត្រោក​ឬ​ព្រៃ) ។ ពាន​លើ​គ្រោះ​កាច ប្រទះ​លើ​គ្រោះ​កាច ។ ពាន​ស្កុន ពាន​លើ​ដំណើរ​ស្កុន​ការ; មាន​ពាក្យ​កាព្យ​បុរាណ្យ​ថា : កុំ​នៅ​ញ៉ាំង​ឈ្លោះ កុំ​ស្ដាប់​អសុរោះ កុំ​ស្ដាប់​អាស្រូវ កុំ​ដើរ​ពាន​ស្កុន កុំ​ស្កាត់​ច្រក​ផ្លូវ កុំ​ធ្វើ​ស្រែ​ស្រូវ នៅ​ផ្លូវ​ដំរី ។ (សាស្រ្តា​ច្បាប់ រាជ​នេតិ ជា​ព្រះ​និពន្ធ​នៃ​ព្រះ​រាជ​សម្ភារ) ។
  2. ( ន. ) ឈ្មោះ​ប្រដាប់​មួយ​ប្រភេទ ធ្វើ​ដោយ​លោហ​ជាតិ​ផ្សេង​ៗ មាន​ស្ពាន់​ជាដើម ឬ​ធ្វើ​ដោយ​រតន​វត្ថុ​មាន​ប្រាក់​មាស​ជាដើម ឬ​ក៏​ធ្វើ​ដោយ​វត្ថុ​ឯ​ទៀត​មាន​ឈើ, ផ្ដៅ​ជាដើម មាន​រាង​មូល​ក្រឡូម មាន​ជើង សម្រាប់​ប្រើ​ការ​ដាក់​ទ្រ​អ្វី​ៗ​មាន​ស្លា​បារី​ជាដើម : ពាន​ស្លា, ពាន​បារី; ហៅ​ថា ជើង​ពាន ក៏​បាន ។ ពាន​ព្រះ​ស្រី (រ. ស.) ពាន​ដាក់​ស្លា​បារី​ថ្វាយ​ព្រះ​រាជា ។ ខ្សែ​ពាន ខ្សែ​ឬ​ចម្រៀក​ស្បែក សម្រាប់​ទាក់​រហាត់​ឬ​រ៉ក​ឬ​ក៏​គ្រឿង​ចក្រ​ឲ្យ​វិល ។ ជើងពាន ប្រដាប់មួយប្រភេទធ្វើពីលោហជាតិផ្សេងៗ មាន ស្ពាន់ មាស ប្រាក់ ឬ ធ្វើពីវត្ថុឯទៀត ដូចជា ដីដុត ឈើជាដើម។ បើធ្វើពីផ្ដៅ រពាក់ ធាងត្នោត គេច្រើនលាបម្រក្សណ៍។ ប្រដាប់នេះភាគច្រើនមានរចនាក្បាច់វិចិត្រ មានជើងជាទម្រខ្ពស់បន្តិចហើយ ផ្នែកខាងលើរាងមូលសំប៉ែត ឬ មូលក្រឡូម ប្រើសម្រាប់ដាក់របស់របរក្នុងពិធីផ្សេងៗ។ ឧ. គេរៀបគ្រឿងសក្ការបូជាដាក់លើពានថ្វាយព្រះ។