មនោ

ពីWiktionary
Jump to navigation Jump to search

មៈ- បា. ; សំ. ( ន. ) (< មន; មនស៑) ចិត្ត ។ មនោ​គតិ ដំណើរ​របស់​ចិត្ត, ដំណើរ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៃ​ចិត្ត; សេចក្ដី​ប្រាថ្នា, បំណង, ដំណើរ​ដែល​ចិត្ត​គ្មាន​នឹក​សោះ ស្រាប់​តែ​បណ្ដាល​ឲ្យ​ឃើញ​ជា​ផ្នូល ។ មនោ​ទ្វារ ទ្វារ​ចិត្ត, ផ្លូវ​ចិត្ត ។ មនោ​មនះ (ម្នោម្នះ) មានះ​ក្នុង​ចិត្ត, ចិត្ត​ដែល​មាន​មានះ, ចិត្ត​រនិងរនាំង : មនុស្ស​មនោមនះ គឺ​មនុស្ស​រឹង​ត្អឹង, មនុស្ស​រនិងរនាំង (ព. កា. សរសេរ​ជា ម្នោម្នះ ក៏​បាន) ។ មនោម័យ (មៈនោមៃ) ដែល​សម្រេច​អំពី​ចិត្ត; ខ្មែរ​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​សំដៅ​សេចក្ដី​ថា “ដែល​សម្រេច​បាន​ដូច​ចិត្ត, ឆាប់​ទាន់​ចិត្ត” ជា​ពាក្យ​ហៅ​សេះ ដែល​លឿន​ឆាប់​ទាន់​ចិត្ត : សេះ​មនោម័យ, សេះ​សិន្ធព​មនោម័យ ។ មនោម​យិទ្ធិ (--មៈយិត-ធិ) ឫទ្ធិ​ដែល​សម្រេច​ដោយ​ចិត្ត ។ ម្នោម្នេញ ម្នេញ​ក្នុង​ចិត្ត (ព. កា. សរសេរ​ជា ម្នោម្នេញ ក៏​បាន) ។ មនោរថ បំណង : សម​មនោរថ, បាន​សម្រេច​តាម​មនោរថ ។ មនោរម (មៈនោរំ) ដែល​ជា​ទី​រីករាយ​ចិត្ត, ដែល​គួរ​ឲ្យ​សប្បាយ​ក្នុង​ចិត្ត : ទី​ឋាន​មនោរម, ព្រៃ​មនោរម (សរសេរ​ជា មនោរម្យ ក៏​បាន) ។ មនោ​វិញ្ញាណ វិញ្ញាណ​ដែល​កើត​ក្នុង​មនោ​ទ្វារ (សេចក្ដី​ដឹង​ដែល​កើត​មាន​ចំពោះ​ផ្លូវ​ចិត្ត​សុទ្ធ មិនមែន​កើត​អំពី​ទ្វារ​ទាំង ៥ គឺ ផ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, កាយ) ។ មនោ​សញ្ចេតនា (--ស័ញ-ចេតៈន៉ា) សេចក្ដី​រិះ​គិត​ក្នុង​ចិត្ត, ចំណុច​របស់​ចិត្ត; ការ​ទទួល​ដឹង​នូវ​អារម្មណ៍ ដែល​មក​ប៉ះ​ដល់​ចិត្ត; អធ្យាស្រ័យ​ប្រកប​ដោយ​ករុណា...។ មនោហរ ដែល​ជា​ទី​ចម្រើន​ចិត្ត, ដែល​ពេញ​ចិត្ត, ត្រូវ​ចិត្ត, ដែល​មាន​លម្អ​គួរ​ឲ្យ​ស្រឡាញ់​មិន​ភ្លេច : កែវ​មនោហរ ។ល។