ហេតុ

ដោយWiktionary

ហែត សំ. បា. ( ន. ) ការ​ឬ​ដំណើរ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ; ការណ៍; ដំណើរ; រឿង; ទំនង; ដើម​ទង, ទង​គន្លង; ដើម​ចម; ផ្លូវ, ផ្លូវ​សេចក្ដី; វិធី; បំណង ។ ខ្មែរ​ច្រើន​ប្រើ​សំដៅ​សេចក្ដី​ថា “ដំណើរ​ឬ​រឿង​ដែល​កើត​ឡើង; រឿងរ៉ាវ, ការ​ទាស់ទែង​គ្នា” : មាន​ហេតុ, កើត​ហេតុ​នឹង​គ្នា, បង្ក​ហេតុ, នាំ​បណ្តាល​ហេតុ ។ ព្រោះ​ហេតុ​នោះ ព្រោះ​ដំណើរ​នោះ ។ ឲ្យ​ហេតុ ឲ្យ​ទំនង ។ល។ បើ​រៀង​ភ្ជាប់​ពី​ខាង​ដើម​សព្ទ​ដទៃ អ. ថ. ហេ-តុ, ដូច​ជា ហេតុ​ឃាត ការ​សម្លាប់​ហេតុ, ការ​បំបាត់​ហេតុ ។ ហេតុ​ឃាតក ឬ --ឃាតកៈ (--ដក់ ឬ --តៈកៈ) អ្នក​សម្លាប់​ឬ​បំបាត់​ហេតុ (បើ​ស្រ្តី​ជា ហេតុ​ឃាតិកា) ។ ហេតុ​និទាន ទី​តាំង​នៃ​ហេតុ, រឿង​ហេតុ ។ ហេតុប្ប​ភព ឬ --ប្រភព (--តុប-ប៉ៈភប់ ឬ--ប្រៈភប់; បា. ហេតុប្ប​ភវ, សំ. ហេតុប្រ​ភវ) ដែល​មាន​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​កកើត​មុន; សេចក្ដី​ទុក្ខ​ដែល​មាន​តណ្ហា​ជាដើម​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​កើត (តណ្ហា​ជា​ហេតុ​សេចក្ដី​ទុក្ខ​ជា​ផល) ។ ហេតុ​ផល​សន្ធាន (--ផៈល៉ៈ--) ពាក្យ​ត​ហេតុ​និង​ផល គឺ​ពាក្យ​សម្រាប់​ប្រើ​ក្នុង​ប្រយោគ ប្រាប់​ផល​ដែល​ជាប់​ត​មក​ពី​ហេតុ, ប្រើ​ចំពោះ​ពាក្យ​ថា ព្រោះ, ព្រោះ​ថា, ព្រោះ​ហេតុ​នោះ​បាន​ជា, ដ្បិត, ដ្បិត​ជា, ដ្បិត​ថា (ព. វ.) ។ ហេតុ​ភូត ដែល​កើត​ជា​ហេតុ ។ ហេតុ​ម័ត ឬ --មន្ត (--ម៉ាត់ ឬ --ម៉ន់) ដែល​មាន​ហេតុ (បើ​ឥត្ថី​លិង្គ​ជា ហេតុ​មតី ឬ --មន្តី) ។ ហេតុ​មូល ឬ មូល​ហេតុ (--លៈហែត) ហេតុ​ដើម​ឬ​ដើម​ហេតុ ។ ហេតុ​រូប រូប​ហេតុ, តួ​ហេតុ ។ ហេតុ​វាទ ការ​ជជែក​រក​ឲ្យ​ឃើញ​ហេតុ; សម្តី​ដែល​លើក​យក​ហេតុ​មក​និយាយ ។ ហេតុ​វាទក ឬ --វាទកៈ (--ទក់ ឬ --ទៈកៈ) អ្នក​ដែល​និយាយ​ជជែក​រក​ឲ្យ​ឃើញ​ហេតុ (បើ​ស្រ្តី​ជា ហេតុ​វាទិកា) ។ ហេតុ​វាទិន ឬ --វាទី អ្នក​ដែល​ចូល​ចិត្ត​ឬ​ហៃ​ជជែក​រក​ឲ្យ​ឃើញ​ហេតុ (បើ​ស្រ្តី​ជា ហេតុ​វាទិនី) ។ ហេតុ​វិជ្ជា, --វិទ្យា ឬ --សាស្រ្ត វិជ្ជា​ដែល​ត្រិះរិះ​រក​ឲ្យ​ឃើញ​តាម​ហេតុ (តក្ក​វិជ្ជា) ។ ព. កា. ថា : ហេតុ​វិជ្ជា អ្នក​ប្រាជ្ញ​នានា ក្នុង​លោក​ទាំងមូល រមែង​ស្រាវជ្រាវ រាវ​ដោយ​អនុ​កូល រក​ឃើញ​ប្រមូល ប្រមុំ​តាម​ពិត ។ ហេតុ​និង​បច្ច័យ មាន​ការ​ប្រាស្រ័យ ជា​គូ​ការ​គិត រាវ​រក​ខុស​ត្រូវ តាម​ផ្លូវ​ពិនិត្យ បើ​ទាល់​ការ​គិត ពុំ​អាច​រក​ឃើញ ។ល។