សារ

ដោយWiktionary
Jump to navigation Jump to search

សា សំ. បា. ( ន. ) (សារ) ខ្លឹម; សេចក្ដី​ខ្ជាប់ខ្ជួន, មាំមួន, រឹងប៉ឹង; ការ​សំខាន់, របស់​សំខាន់; គោល, គោល​ចារឹក, ហ្ល័កឋាន; កម្លាំង; អំណាច, សេចក្ដី​អង់អាច, សេចក្ដី​ក្លាហាន; សំណាង, បុណ្យ​ភ័ព្វ; តម្លៃ, ទ្រព្យ, សម្បត្តិ; របស់​សុទ្ធ; សេចក្ដី​ពិត; ប្រយោជន៍, ផល​ប្រយោជន៍; ធាតុ​សុទ្ធ​ឬ​ធាតុ​ផ្សំ​ណា​មួយ; សំបុត្រ, ចុតហ្មាយ; ពាក្យ​សង្ខេប, សេចក្ដី​បំប្រួញ;... ។ គុ. រឹង, រ៉ឹងប៉ឹង, ខ្ជាប់ខ្ជួន, មាំមួន; ខ្លាំង, ដែល​មាន​កម្លាំង; ដែល​ក្លាហាន, អង់អាច, អាច​ហាន; ដែល​ពិត, ប្រាកដ; មាន​តម្លៃ; ថ្លៃ, ថ្លៃ​ថ្លា, ប្រសើរ, ខ្ពង់ខ្ពស់; សំខាន់; គ្រប់, គ្រប់​សព្វ;... ។ ខ្លឹម​សារ ខ្លឹម​រឹង, ខ្លឹម​សំខាន់; ប្រយោជន៍​ថ្លៃ​ថ្លា ។ មាន​សារ​មក​ដល់ មាន​សំបុត្រ​មក​ដល់ (សម័យ​ឥឡូវ​មិន​សូវ​មាន​ប្រើ) ។ ឥត​សារ ឥត​ខ្លឹម; ឥត​តម្លៃ; ឥត​ប្រយោជន៍ ។ ឥត​សព្ទ​ឥត​សារ ឥត​ផល​ប្រយោជន៍, មិន​បាន​ការ : សម្ដី​ឥត​សព្ទ​ឥត​សារ ។ បើ​រៀង​ភ្ជាប់​ពី​ខាង​ដើម​សព្ទ​ដទៃ អ. ថ. សារ៉ៈ, ដូច​ជា សារកតិកា សេចក្ដី​ប្តេជ្ញា​មាន​ហ្ល័កឋាន ។ សារ​កម្ម​ទណ្ឌ (--ក័ម-ម៉ៈទ័ន) សំបុត្រ​ដែល​សាមី​ខ្លួន​អ្នក​ទ័ល​ក្រ​ធ្វើ​ដាក់​ដៃ​អ្នក​ម្ចាស់​ប្រាក់ ប្រគល់​ខ្លួន​ជា​ទាសៈ​ឬ​ទាសី​នៅ​បម្រើ​គេ (ប្រើ​តែ​ក្នុង​សម័យ​ពី​ដើម) ។ សារ​គតិ គតិ​ខ្ជាប់ខ្ជួន ។ សារ​គន្ធ (--គន់-ធ ឬ --គន់) ក្លិន​ខ្លឹម (មាន​ខ្លឹម​ចន្ទន៍​ជា​ដើម) ។ សារ​ជាត ឬ សារ​ព្រឹក្ស ឈើ​មាន​ខ្លឹម (ព. ផ្ទ. អសារ​ជាតិ ឬ អសារ​ព្រឹក្ស ។ សារ​តាំង (សា--) សារ (សំបុត្រ) តែង​តាំង​ដែល​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ចេញ​ឲ្យ​ទូត​កាន់​ទៅ ប្រគល់​ជូន​ចំពោះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​បរទេស ដែល​ទូត​នោះ​ត្រូវ​នៅ​អែប​ទាក់ទង​ជាមួយ : ប្រគល់​សារ​តាំង, បាន​ទទួល​សារ​តាំង ។ សារ​ត្រា សំបុត្រ​របស់​អគ្គ​សេនាបតី​ប្រើ​ជា​ផ្លូវ​រាជការ (សម័យ​ពី​ដើម) : សំបុត្រ​ប្រកាស​របស់​រដ្ឋ​មន្រ្តី​ណា​មួយ​ប្រើ​ជា​ផ្លូវ​រាជការ (សម័យ​បច្ចុប្បន្ន) : សារ​ត្រា​រដ្ឋ​មន្រ្តី​ក្រសួង​អប់រំ​ជាតិ ។ សារ​ទស្សី អ្នក​ដែល​យល់​ឃើញ​ធម៌​ឬ​អ្វី​មួយ​ថា​ជា​សារៈ (បើ​ស្ត្រី​ជា សារ​ទស្សិនី) ។ សារ​ទិស គ្រប់​ទិស ។ សារ​ទុក្ខ ទុក្ខ​គ្រប់​សព្វ, ទុក្ខ​ទាំងពួង (ម. ព. សា​ទុក្ខ ក្នុង​ពាក្យ សា ១ កិ. ផង) ។ សារ​ទ្រព្យ ឬ--ធន ទ្រព្យ​មាន​តម្លៃ ។ សារ​ធម្ម ឬ--ធម៌ ធម៌​ជា​សារៈ, ធម៌​ជា​គោល ។ សារ​បណ្ណ (--ប័ន) ឬ សារ​ប័ព្វ, សារ​បញ្ជី សន្លឹក​ប្រាប់​បញ្ជី​មាតិកា​ឬ​សន្លឹក​ប្រាប់​បញ្ជី​រឿង, បញ្ជី​មាតិកា, បញ្ជី​រឿង ។ សារប្ប​វត្តិ ឬ សារ​ព័ត៌មាន (សារៈ--) ដំណឹង​ពិត; ការសែត ។ សារ​ព័ស្តុ ឬ –វត្ថុ វត្ថុជា​សារៈ, របស់​មាន​តម្លៃ ។ សារ​ព្រឹក្ស ដូច​គ្នា​នឹង សារ​ជាត ។ សារ​ភណ្ឌ ភណ្ឌៈ​មាន​តម្លៃ; ទំនិញ​មាន​តម្លៃ ។ សារ​ភាព ភាវៈ​ពិត, ដំណើរ​ឬ​សេចក្ដី​ពិត : ទទួល​សារ​ភាព ទទួល​តាម​ដំណើរ​ពិត, ទទួល​ខុស ។ សារ​ភូត ដែល​ជា​សារៈ, ដើម​ចម, ជា​គោល, ជា​ហ្ល័កឋាន ។ សារ​មតិ គំនិត​ដែល​យល់​ធម៌​ឬ​អ្វី​មួយ​ថា​ជា​សារៈ ។ សារ​មតី អ្នក​ដែល​មាន​គំនិត​យល់​ថា​ជា​សារៈ (បើ​ស្ត្រី​ជា សារ​មតិនី) ។ សារ​មន្ទីរ មន្ទីរ​ដាក់​របស់​មាន​តម្លៃ; វិវិធ​ភណ្ឌដ្ឋាន ។ សារ​វន្ត (--វាន់) ដែល​មាន​សារៈ, ដែល​មាន​ប្រយោជន៍, ដែល​សំខាន់, ប្រកប​ដោយ​ខ្លឹម​សារ ។ សារ​វិទ ឬ--វិទូ អ្នក​ដឹង​អ្វី​ៗ​ដែល​ជា​ប្រយោជន៍​ឬ​ដែល​មាន​តម្លៃ ។ សារ​សព្ទ ពាក្យ​ពិត; ពាក្យ​មាន​ប្រយោជន៍, មាន​តម្លៃ (ម. ព. សា​សព្ទ ផង) ។ សារ​សូន្យ (សំ. សារឝូន្យ) ដែល​សូន្យ​ចាក​តម្លៃ; ដំណើរ​សូន្យ​ចាក​ប្រយោជន៍​ឬ​សូន្យ​ចាក​តម្លៃ, ការ​ខូច​ប្រយោជន៍, ការ​អស់​តម្លៃ ។ សារាចរ (សារ៉ា-ច) លិខិត​មាន​កម្ម​វត្ថុ​ដូច​គ្នា​តែ​មួយ​ដែល​ប្រាស្រ័យ​ចំពោះ​បុគ្គល​ច្រើន​គ្នា ដូច​យ៉ាង​លិខិត​របស់​នាយក​រដ្ឋ​មន្រ្តី ដែល​ប្រាស្រ័យ​កិច្ច​ការ​ជា​មួយ​នឹង​ក្រសួង​រដ្ឋ​មន្រ្តី​នានា​ជាដើម : ប្រតិបត្តិ​តាម​សារាចរ, ធ្វើ​សារាចរ​បង្គាប់​ទៅ​គ្រប់​ក្រុម​ក្រោម​ឱវាទ ។ សារាសារ ឬ សារាសារៈ (សំ. បា. < សារ + អាសារ) សារៈ និង​អសារៈ; ខ្លាំង​និង​ខ្សោយ; កម្លាំង​និង​កម្សោយ ។ល។ សារៈ

សា ( ន. ) ដំរី​ស្ដរ​ឬ​ដំរី​មាន​ភ្លុក​ដែល​ធំ​អស់​ទំហំ​ហើយ : ដំរី​សារ ។ ព. ទ. បុ. ដំរី​សារ​ស្លាប់​យក​ចង្អេរ​បាំង ការ​អាក្រក់​យ៉ាង​ធំ ខំ​ប្រឹង​បិទ​បាំង​ដោយ​ហេតុ​ឬ​ដោយ​ឧបាយ​បន្តិចបន្តួច ធ្វើ​ម្ដេច​នឹង​កំបាំង ។ គជសារ (គច់-ជៈសា) ដំរី​មាឌ​ធំ​សម្បើម ។