ពុទ្ធ

ដោយWiktionary

ពុត សំ. បា. ( ន. ) លោក​អ្នក​ត្រាស់​ដឹង​ធម៌​ដែល​កំបាំង ដូច​យ៉ាង​អរិយ​សច្ច ៤ ជាដើម រហូត​ដល់​មគ្គ​ផល​និព្វាន, ឬ​លោក​អ្នក​ភ្ញាក់​រឭក គឺ​មាន​សតិ​សម្បជញ្ញៈ​សព្វ​កាល, ឬ​លោក​អ្នក​រីក​ពេញ​ទី​ដូច​ជា​ផ្កា​ឈូក​ដែល​រីក​គ្រប់​ស្រទាប់ គឺ​មាន​ព្រះ​ហឫទ័យ​រីក​ដោយ​អំណាច​នៃ​បរិសុទ្ធិ ព្រោះ​កម្ចាត់​កិលេស​អស់​ហើយ (ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ) : ព្រះ​ពុទ្ធ, ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​បរម​គ្រូ, ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​ម្ចាស់ ។ល។ ប្រើ​រៀង​ភ្ជាប់​ពី​ខាង​ដើម​សព្ទ​ដទៃ អ. ថ. ពុត-ធៈ ដូច​ជា ពុទ្ធ​កាល ឬ ពុទ្ធ​សម័យ (--កាល ឬ--សៈម៉ៃ) ន. (សំ. បា. ពុទ្ធ + កាល ឬ -+ សមយ) កាល​ឬ​សម័យ គឺ​គ្រា​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​គង់​ព្រះ​ជន្ម​នៅ; ហៅ​ថា ពោធិ​កាល ឬ ពោធិ​សម័យ ក៏​បាន ។ ពោធិ​កាល​នៃ​ព្រះ​សក្យ​មុនី​សព្វញ្ញុពុទ្ធ​មាន ៤៥ ឆ្នាំ, ចែក​ជា ៣ សង្កាត់​គឺ ១- រាប់​ពី​ត្រឹម​ឆ្នាំ​ដែល​ព្រះ​អង្គ​បាន​ត្រាស់​មក​ដល់​ឆ្នាំ​ទី ១៥ ហៅ​ថា បឋម​ពោធិ​កាល; ២- រាប់​ពីឆ្នាំ​ទី ១៦ ដល់​ឆ្នាំ​ទី ៣០ ហៅ​ថា មជិ្ឈម​ពោធិ​កាល; ៣- រាប់​ពី​ត្រឹម​ឆ្នាំ​ទី ៣១ ដល់​ឆ្នាំ​ទី ៤៥ ហៅ​ថា បច្ចិម​ពោធិ​កាល; ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​ក្នុង​ឆ្នាំ​ទី ៤៥ នេះ; បូក​រួម​ព្រះ​ជន្ម​ពី​កាល​ដែល​ទ្រង់​មិន​ទាន់​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​នៅ​ឡើយ ចំនួន​ ៣៥ ឆ្នាំ​ផ្សំ​មក​ផង​ត្រូវ​ជា ៨០ ឆ្នាំ​គត់ (ម. ព. បឋម, មជ្ឈិម, បច្ចិម ផង) ។ពុទ្ធ​កិច្ច ឬ ពុទ្ធ​ក្រឹត្យ (--កិច ឬ--ក្រិត) ន. (បា. ឬ សំ. ពុទ្ធ​ក្ឫត្យ, ឫ > រឹ = ពុទ្ធ​ក្រឹត្យ) កិច្ច​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ គឺ​ការ​រវល់​សម្រាប់​ព្រះ​សព្វញ្ញុពុទ្ធ មាន​ស្ដេច​យាង​ចេញ​បិណ្ឌបាត​ពី​ព្រលឹម​និង​ទ្រង់​ត្រាស់​សម្ដែង​ធម៌​ប្រទាន​ពុទ្ធ​បរិស័ទ​ជាដើម; ពុទ្ធ​កិច្ច មាន ៥ យ៉ាង ១- បុរេ​ភត្ត​កិច្ច កិច្ច​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ត្រូវ​បំពេញ​ក្នុង​ពេល​មុន​ភត្ត គឺ​តាំង​ពី​ពេល​អរុណ​រះ​ទៅ​ដល់​នឹង​ពេល​ថ្ងៃ​ត្រង់ ។ ២- បច្ឆា​ភត្ត​កិច្ច កិច្ច​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ត្រូវ​បំពេញ​ក្នុង​ពេល​ខាង​ក្រោយ​ភត្ត គឺ​តាំង​ពី​ថ្ងៃ​បែរ​ពី​ត្រង់​ទៅ​ទល់​នឹង​ល្ងាច (ព្រលប់) ។ ៣- បុរិម​យាម​កិច្ច កិច្ច​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ត្រូវ​បំពេញ​ក្នុង​យាម​ខាង​ដើម​នៃ​រាត្រី គឺ​តាំង​ពី​ពេល​ព្រលប់​ទៅ​ទល់​នឹង​ពេល​កណ្ដាល​អធ្រាត ។ ៤- មជ្ឈិម​យាម​កិច្ច កិច្ច​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ត្រូវ​បំពេញ​ក្នុង​យាម​កណ្ដាល​នៃ​រាត្រី​គឺ​ពេល​កណ្ដាល​អធ្រាត្រ ។ ៥- បច្ឆិម​យាម​កិច្ច កិច្ច​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ត្រូវ​បំពេញ​ក្នុង​យាម​ខាង​ចុង​នៃ​រាត្រី គឺ​តាំង​ពី​ពេល​បន្ទាប់​អំពី​កណ្ដាល​អធ្រាត្រ​ទៅ​ទល់​នឹង​ពេល​អរុណ​រះ ។ ពុទ្ធ​គារវតា (--គារៈវៈតា) ន. (បា.) សេចក្ដី​គោរព​ចំពោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ ពុទ្ធ​គុណ (--គុន) ន. (សំ. បា.) គុណ​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ ពុទ្ធង្កូរ (ពុត-ធ័ង-កូរ) ន. (បា. ពុទ្ធង្កុរ < ពុទ្ធ “ព្រះ​ពុទ្ធ” + អង្កុរ “ពន្លក, ទំពាំង”; សំ. ពុទ្ធាង្កុរ) ពន្លក​ព្រះ​ពុទ្ធ គឺ​ព្រះ​ពោធិ​សត្វ​ដែល​បម្រុង​នឹង​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ក្នុង​អនាគត​កាល​ជា​ប្រាកដ (ព. ទេ. ឬ ព. កា.) : ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ, សុមេធ​តាបស​នេះ​ជា​ពុទ្ធង្កូរ​នឹង​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​មាន​នាម​ថា គោតម... (ទំនាយ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទីបង្ករ​ទាយ​ឲ្យ​សុមេធ​តាបស) ។ ពុទ្ធ​ចក្រ (--ច័ក) ន. (សំ.; បា.--ចក្ក) អំណាច​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ដែល​ដឹក​នាំ​ពុទ្ធ​សាសនិក​ឲ្យ​ជឿនលឿន​ទៅ​កាន់​សេចក្ដី​បរិសុទ្ធ​ហាក់​ដូច​ជា​រទេះ​មាន​កង់​ជា​គ្រឿង​វិល​នាំ​ទៅ (ជា​គូ​គ្នា​នឹង អាណាចក្រ) ។ ពុទ្ធ​ជិនោរស (--ជិនោរស់) ន. (បា. ពុទ្ធ + ជិន + ឱរស “បុត្រ​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​ឈ្នះ​សត្រូវ”) ពាក្យ​សម្រាប់​ហៅ​បព្វជិត​អ្នក​ប្រតិបត្តិ​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ពុទ្ធោវាទ​ដោយ​ប្រៀប​ថា ដូច​ជា​បុត្រ​បង្កើត​របស់​ព្រះ​អង្គ; ហៅ​ថា ពុទ្ធ​បុត្រ ក៏​បាន (ព. ទេ.) ។ ពុទ្ធ​ញាណី (--ញាន) ន. (បា. ពុទ្ធញ្ញាណ; សំ.--ជ្ញាន) ញាណ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ (ព. ម. ពុទ្ធ និង ញាណ ផង) ។ ពុទ្ធ​ដីកា ន. ព្រះ​បន្ទូល​ព្រះ​ពុទ្ធ, សំដៅ​ចំពោះ​ពុទ្ធ​វចនៈ គឺ បាលី ដែល​ជា​គោល​ដើម​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា : អដ្ឋកថា​កែ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ដីកា ។ ខ្មែរ​ប្រើ​ក្លាយ​ៗ​មក ហៅ​ថា ពុទ្ធ​ដីកា ដែរ គឺ​ហៅ​ដោយ​គោរព​ថា​បព្វជិត​និយាយ​ស្ដី​តែ​ពាក្យ​ពិត តាម​លំអាន​ពុទ្ធ​វចនៈ​ប្រយ័ត្ន​មិន​ហ៊ាន​ឲ្យ​ល្អៀង : លោក​គ្រូ​មាន​ពុទ្ធ​ដីកា, ស្ដាប់​ព្រះ​ពុទ្ធ​ដីកា​លោក (ម. ព. ពុទ្ធ និង ដីកា ផង) ។ ពុទ្ធ​ដំណើរ (ពុត-ធៈ--) ន. ដំណើរ​ព្រះ​ពុទ្ធ គឺ​ការ​សម្រេច​ឥរិយាបថ​ដើរ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ : ទ្រង់​ធ្វើ​ពុទ្ធ​ដំណើរ​ទៅ... ។ ប្រើ​ក្លាយ​ជា កិ. ក៏​មាន : ទ្រង់​ពុទ្ធ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​ជនបទ ...។ ពុទ្ធ​តម្រាស់ ន. វាចា​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​ត្រាស់ គឺ​សម្ដី​ដែល​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ពោល​ទៅ​រក​បុគ្គល​ណា​មួយ : ទ្រង់​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​តម្រាស់​ថា...។ ពុទ្ធ​ទំនាយ (ពុត-ធៈ--ឬ ពុតទំ--) ន. ពាក្យ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​ទាយ (ហៅ​ថា ពុទ្ធ​ព្យាករណ៍ ក៏​បាន) ។ ពុទ្ធ​ធម៌ ន. (សំ.; បា.--ធម្ម) ធម៌​ដែល​ធ្វើ​ពោធិ​សត្វ​ឲ្យ​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ (ព. ពុ.) ។ ពុទ្ធន្តរ (ពុត-ធ័ន-ដ) ន. (បា.) កាល​ឬ​សម័យ​ជា​ចន្លោះ​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ គឺ​រវាង​ពី​ព្រះ​ពុទ្ធ​មួយ​ព្រះ​អង្គ ទៅ​មួយ​ព្រះ​អង្គ : មួយ​ពុទ្ធន្តរ ។ ពុទ្ធ​បញ្ញត្តិ (--ប័ញ-ញ៉ាត់) ន. (បា. ពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ; សំ. --ប្រជ្ញប្តិ) បម្រាម​ព្រះ​ពុទ្ធ គឺ​វិន័យ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​ត្រាស់​ហាម​មិន​ឲ្យ​ពួក​បព្វជិត​ប្រព្រឹត្ត​កន្លង ព្រោះ​ទ្រង់​យល់​ថា​ជា​ទោស​ដែល​អ្នក​បួស​ត្រូវ​វៀរ (សរសេរ​ជា ពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ ក៏​បាន) ។ ព. ផ្ទ. ពុទ្ធានុញ្ញាត ។ ពុទ្ធ​បដិមា (ប៉ៈដិម៉ា) ន. (បា. ពុទ្ធប្បដិមា; សំ. --ប្រតិមា) រូប​តំណាង​អង្គ​ព្រះ​ពុទ្ធ (ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប); សរសេរ​ជា ពុទ្ធប្បដិមា ក៏​បាន ។ ពុទ្ធ​បណ្ដាំ (ពុទ-ធៈ--) ន. បណ្ដាំ​ព្រះ​ពុទ្ធ, បច្ឆិម​ពុទ្ធ​វចនៈ, ពុទ្ធ​សាសនា : ប្រតិបត្តិ​តាម​ពុទ្ធ​បណ្ដាំ ។ ពុទ្ធ​បរិនិព្វាន (--ប៉ៈរ៉ិ-និប-ពាន) ន. (បា.; សំ.--បរិនិវ៌ាណ) ដំណើរ​រលត់​ខន្ធ​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ (ដំណើរ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​អស់​ព្រះ​ជន្ម) ។ពុទ្ធ​បរិស័ទ ឬ--សទ្យ (--បរ៉ិស័ត) ន. បរិស័ទ​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ (ម. ព. ពុទ្ធ និង បរិស័ទ ផង) ។ ពុទ្ធ​បវត្តិ (--ប៉ៈវ៉ាត់) ន. (បា. ពុទ្ធ + បវត្តិ > ពុទ្ធប្បវត្តិ; សំ.--ប្រវ្ឫត្តិ) សេចក្ដី​ដំណាល​អំពី​រឿងរ៉ាវ​ព្រះ​ពុទ្ធ, រឿង​ព្រះ​ពុទ្ធ (ពង្សាវតារ​ព្រះ​ពុទ្ធ); សរសេរ​ជា ពុទ្ធប្បវត្តិ ក៏​បាន; ហៅ​ថា ពុទ្ធ​ប្រវត្តិ ក៏​បាន (ម. ព. ប្រវត្តិ ផង) ។ ពុទ្ធ​បាត (--បាត) ន. (សំ. បា. ពុទ្ធ + បាទ) ព្រះ​បាទ​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ ស្នាម​ចម្លាក់​ជា​រូប​ព្រះ​បាទ គឺ​រូប​ដាន​ព្រះ​បាទ​នៃ​ព្រះ​សម្មាសម្ពុទ្ធ​ខ្មែរ​ក៏​ហៅ​ថា ពុទ្ធ​បាទ ឬ ព្រះ​បាទ ដែរ ។ ពុទ្ធ​បិតា (--បិដា) ន. (បា.) បិតា​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ : ព្រះ​បាទ​ស្រី​សុទ្ធោទនៈ ជា​ពុទ្ធ​បិតា ។ ពុទ្ធ​បុត្រ ឬ--បុត្រ (បុត) ន. (បា. ឬ សំ.) បុត្រ​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ : រាហុល​កុមារ​ជា​ពុទ្ធ​បុត្រ (ម. ព. ពុទ្ធ​ជិនោរស ផង) ។ ពុទ្ធ​បូជា ន. (សំ. បា.) ការ​បូជា​ចំពោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ (ម. ព. បូជា ផង) ។ ពុទ្ធ​ប្រវត្តិ (ពុត-ធៈប្រវ៉ាត់) មើល​ពាក្យ ពុទ្ធ​បវត្តិ ។ ពុទ្ធព្យាករណ៍ (--ព្យា-ក) ន. (បា. ពុទ្ធព្យាករណ; សំ. ពុទ្ធវ្យាករណ) ការ​សម្ដែង​ចង្អុល​សេចក្ដី​ប្រាប់​ឬ​សម្ដែង​ប្រាប់​សេចក្ដី​ច្បាស់​លាស់​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ, ពាក្យ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​សម្ដែង​ដោះ​ស្រាយ, ទំនាយ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ (ម. ព. ពុទ្ធ​ទំនាយ ផង) ។ ពុទ្ធ​ភាសិត ន. (បា.; សំ.--ភាឞិត) ពាក្យ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​សម្ដែង, សម្ដី​ព្រះ​ពុទ្ធ, ព្រះ​ពុទ្ធ​ដីកា ។ ពុទ្ធ​ភូមិ (--ភូម) ន. (សំ. បា.) ទី ឬ​តំណែង, នាទី សម្រាប់​ព្រះ​ពុទ្ធ គឺ​បារមី​ដែល​ជា​ធម៌​ធ្វើ​បុគ្គល​ឲ្យ​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ : បំពេញ​ពុទ្ធ​ភូមិ ។ ពុទ្ធ​មន្ត (--មន់) ន. (បា.; សំ.--មន្ត្រ) មន្ត​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ​គឺ​ពុទ្ធ​ភាសិត : រៀន​ពុទ្ធ​មន្ត, ស្វាធ្យាយ​ពុទ្ធ​មន្ត, ចម្រើន​ពុទ្ធ​មន្ត (ព. ពុ.) ។ ពុទ្ធ​មាតា (--មាដា) ន. (បា.) មាតា​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ : ព្រះ​នាង​ស្រី​មហា​មាយា​ជា​ពុទ្ធ​មាតា (ព. ពុ.) ។ ពុទ្ធ​មាមកៈ (--មាមៈកៈ) ន. ឬ គុ. (បា.--មាមក) អ្នក​រាប់​អាន​ស៊ប់​ចិត្ត​ថា​ព្រះ​ពុទ្ធ​ជា​របស់​អាត្មា​អញ គឺ​អ្នក​ជឿ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ស៊ប់; បើ​ស្ត្រី​ជា ពុទ្ធ​មាមិកា, គេ​តែង​និយាយ​ថា ខ្ញុំ​ជា​ពុទ្ធ​មាមកៈ, ភរិយា​របស់​ខ្ញុំ​ជា​ពុទ្ធ​មាមិកា (ហៅ​ថា ពុទ្ធ​មាមក​ជន ក៏​បាន) ។ វេវ. ពុទ្ធ​សាសនិក, ពុទ្ធ​សាសនិកា, ពុទ្ធ​សាសនិក​ជន, ពុទ្ធិក, ពុទ្ធិកា ។ ពុទ្ធ​រង្សី ឬ--រស្មី (--រ័ង-សី ឬ--រ័សស្មី) ន. (បា. --រំសិ; សំ.--រឝ្មិ) រស្មី​ព្រះ​ពុទ្ធ គឺ​ពន្លឺ​ដែល​ភ្លឺ​ចេញ​អំពី​សរីរ​កាយ​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ ពុទ្ធ​រតនៈ ឬ ពុទ្ធ​រត្ន (--រៈតៈន៉ៈ ឬ --រ័ត, ឬ​ត. ទ. ស្រ. ពុត-រ័ត) ន. រតនៈ គឺ​ព្រះ​ពុទ្ធ ឬ​កែវ​គឺ​ព្រះ​ពុទ្ធ (ព្រះ​ពុទ្ធ​បាន​ជា​ហៅ​ថា រតនៈ ព្រោះ​ព្រះ​អង្គ​បរិសុទ្ធ​ប្រសើរ​ដូច​ជា​កែវ​ឬ​ពេជ្រ​ដែល​បរិសុទ្ធ​ឥត​មន្ទិល), គេ​ច្រើន​និយាយ​ថា ព្រះ​ពុទ្ធ​រត្ន, ព្រះ​ធម៌​រត្ន, ព្រះ​សង្ឃ​រត្ន (ព. ពុ.) ។ ពុទ្ធ​រស្មី (ដូច​គ្នា​នឹង ពុទ្ធ​រស្សី) ។ ពុទ្ធ​រូប ន. (សំ. បា.) រូប​ព្រះ​ពុទ្ធ, រូប​ដែល​សាង​ជា​តំណាង​ព្រះ​ពុទ្ធ : សាង​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប ។ វេវ. ពុទ្ធ​បដិមា ។ ពុទ្ធ​វចន ឬ--នៈ (--វៈចៈន៉ៈ) ន. (សំ. បា.) ពាក្យ​ព្រះ​ពុទ្ធ, ព្រះ​ត្រៃ​បិដក : រៀន​ពុទ្ធ​វចនៈ, ប្រតិបត្តិ​តាម​ពុទ្ធ​វចនៈ ។ ពុទ្ធ​វង្ស (--វង់) ន. (បា. ពុទ្ធ​វំស) វង្ស​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ ពាក្យ​សម្រាប់​ហៅ​ពោធិ​សត្វ​ដែល​បាន​ពុទ្ធ​ទំនាយ​ហើយ : ព្រះ​អង្គ​ជា​ពុទ្ធង្កូរ​បណ្ដូល​ពុទ្ធ​វង្ស (ព. ទេ.) ។ ឈ្មោះ​សុត្តន្ត​បិដក​១ គម្ពីរ​ប៉ែង​ខាង​ខុទ្ទក​និកាយ​សម្ដែង​រឿង​ពោធិ​សត្វ​ដែល​បាន​ទំនាយ​អំពី​ព្រះ​សព្វញ្ញុពុទ្ធ​ម្ភៃ​បួន​ព្រះ​អង្គ និង​ការ​ចែក​សារីរិក​ធាតុ​ព្រម​ទាំង​គ្រឿង​បរិក្ខារ​នៃ​ព្រះ​សក្យ​មុនី​សម្មាសម្ពុទ្ធ ។ ឋានន្តរ​ជា​សមណ​ស័ក្តិ​ទី​រាជា​គណៈ​សម្រាប់​ត្រី​ក្នុង​កម្ពុជ​ប្រទេស : ព្រះ​ពុទ្ធ​វង្ស ។ ពុទ្ធ​វេនេយ្យ​សត្វ (--វេនៃ-យៈ--) ន. សត្វ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​គួរ​ទូន្មាន​បាន, សត្វ​ដែល​មាន​ឧបនិស្ស័យ​បាន​តែ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទើប​ប្រៀន​ប្រដៅ​បាន ។ ពុទ្ធ​សករាជ (--សៈកៈរ៉ាច, ឬ ត. ទ. ស្រ.--ស័ក-ក្រាច) ន. ចំនួន​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ​រាប់​តាំង​ពី​ក្រោយ​ថ្ងៃ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​ទៅ​បាន​មួយ​ថ្ងៃ​រៀង​មក ។ ព្រះ​សក្យ​មុនី​គោតម​ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ១៥ កើត​ខែ​ពិសាខ​ឆ្នាំ​ម្សាញ់​រាប់​ពី​ត្រឹម​ថ្ងៃ​១​រោច​ខែ​ពិសាខ​នោះ​មក​ជា​ពុទ្ធ​សករាជ ។ ទំនៀម​រាប់​ពុទ្ធ​សករាជ​ដោយ​ទៀតទាត់​របស់​ពួក​ពុទ្ធ​សាសនិក​ជន សម្រាប់​ប្រើ​ខាង​របៀប​ទេស្នា ដែល​ហៅ​ថា បក​សករាជ រាប់​យក​ចំណែក​រនោច​ខែ​មួយ​មុន​ប៉ះ​រួម​នឹង​ខ្នើត​ខែ​បន្ទាប់​នោះ​ជា​១​ខែ គឺ​ត្រូវ​រាប់​ពី​ថ្ងៃ ១ រោច​ខែ​ពិសាខ មក​ដល់ ១៥ កើត​ខែ​ជេស្ឋ ជា​មួយ​ខែ ។ល។ ពី​ថ្ងៃ​១​រោច​ខែ​ចេត្រ​មក​ដល់​១៥​កើត​ខែ​ពិសាខ​ជាមួយ​ខែ (ពេញ​ជា ១ ឆ្នាំ) រាប់​យ៉ាង​នេះ​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ, បើ​រាប់​ពី​លើ​មក​ដល់​ត្រឹម​ណា ត្រូវ​ទុក​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ​នោះ​ជា​បច្ចុប្បន្ន​កាល មិន​ទាន់​រាប់​ពេញ​ថា​ជា​សករាជ​ដែល​កន្លង​ទៅ​ហើយ​ទេ, ដូច​ជា​កាល​ពី​ក្នុង​ថ្ងៃ ១៥​រោច​ខែ​ស្រាពណ៍ ឆ្នាំ​មមី​បន្ទាប់​ឆ្នាំ​ពុទ្ធ​បរិនិព្វាន​ត្រូវ​រាប់​ថា ពុទ្ធ​សករាជ​កន្លង​ទៅ​ហើយ​បាន ១​ឆ្នាំ ៣ ខែ ១៤ ថ្ងៃ (កន្លង​ទៅ​ហើយ​បាន​ប៉ុន្មាន ត្រូវ​ថា​តែ​ត្រឹម​ប៉ុណ្ណោះ); តែ​បើ​ប្រើ​ខាង​ការ​សរសេរ​សំបុត្រ​ចុតហ្មាយ, កត់​ត្រា​ចុះ​ក្នុង​គម្ពីរ​ក្បួន​ច្បាប់​ទាំងពួង​ឬ​និយាយ​ស្ដី​ប្រាប់​គ្នា​តាម​ធម្មតា​នោះ ត្រូវ​រាប់​ចេញ​ចំនួន​សករាជ​យក​ត្រឹម​ឆ្នាំ​មមី ដែល​ចូល​ក្នុង​រវាង​គម្រប់​២​នុ៎ះ​ឯង​ថា ពុទ្ធ​សករាជ​២​ឆ្នាំ ឬ ពុទ្ធ​សករាជ​២; បើ​ប្រើ​អក្សរ​សង្ខេប ត្រូវ​សរសេរ​ថា ព. ស. ២. (ម. ព. សករាជ ទៀត​ផង) ។ ពុទ្ធ​សម័យ (ម. ព. ពុទ្ធ​កាល) ។ពុទ្ធ​សាសន​កាល (--សាសៈន៉ៈ--) ន. (បា.) កាល​ឬ​សម័យ​ដែល​មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា គឺ​កាល​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​ចូល​បរិនិព្វាន​ទៅ​ហើយ តែ​នៅ​មាន​ធម៌​វិន័យ​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា និង​ពួក​ពុទ្ធ​សាសនិក : កើត​ទាន់​ពុទ្ធ​សាសន​កាល (ហៅ​ថា ពុទ្ធ​សាសន​សម័យ ក៏​បាន) ។ ពុទ្ធ​សាសន​សម័យ (--សាសៈន៉ៈសៈម៉ៃ) ន. (បា.--សមយ) ដូច​គ្នា​នឹង ពុទ្ធ​សាសន​កាល ដែរ ។ ពុទ្ធ​សាសនា (--សាសៈន៉ា, ឬ ត.ទ. ស្រ.--សាស្នា) ន. (បា.--សាសន; សំ.--ឝាសន) ពាក្យ​ប្រៀន​ប្រដៅ​របស់​ព្រះ​ពុទ្ធ, ពុទ្ធ​បណ្ដាំ (ពុទ្ធ​វចនៈ) : អ្នក​កាន់​ពុទ្ធ​សាសនា, ប្រតិបត្តិ​តាម​លំអាន​ពុទ្ធ​សាសនា (ព. កា. សរសេរ​ជា ពុទ្ធ​សាស្នា ក៏​បាន ។ ពុទ្ធ​សាសនិក (--សាសៈនិកៈ ឬ--សាសៈនិក) ន. ឬ គុ. (បា.) អ្នក​កាន់​ពុទ្ធ​សាសនា : ពួក​ពុទ្ធ​សាសនិក; បើ​ស្ត្រី​ជា ពុទ្ធ​សាសនិកា : នាង​នោះ​ជា​ពុទ្ធ​សាសនិកា; ហៅ​ថា ពុទ្ធ​សាសនិក​ជន ក៏​បាន ទាំង​បុរស​ទាំង​ស្ត្រី (ម. ព. ពុទ្ធ​មាមកៈ ផង) ។ ពុទ្ធ​អង្គ (--អង់) ន. អង្គ​ព្រះ​ពុទ្ធ ។ ពាក្យ​សម្រាប់​ហៅ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ដោយ​សេចក្ដី​គោរព (តាម​ទម្លាប់​ប្រើ) : ព្រះ​ពុទ្ធ​អង្គ​ទ្រង់​ត្រាស់​សម្ដែង​ធម៌...។ ពុទ្ធ​ឱវាទ (--ឱវ៉ាត) ដូច​គ្នា​នឹង​ពុទ្ធោវាទ ដែរ ។ ពុទ្ធ​ឱស្ឋ (--ឱស) ន. (សំ. ពុទ្ធ + ឱឞ្ឋ; បា. ពុទ្ធ + ឱដ្ឋ “រឹម​បបូរ​មាត់, មាត់”) ព្រះ​ឱស្ឋ​ព្រះ​ពុទ្ធ : ពាក្យ​ទាំង​នេះ​ចេញ​ពី​ព្រះ​ពុទ្ធ​ឱស្ឋ (ព. ពុ.) ។ ពុទ្ធានុញ្ញាត (ពុត-ធានុញ-ញ៉ាត) ន. ឬ គុ. (បា. ពុទ្ធ + អនុញ្ញាត) វិន័យ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​អនុញ្ញាត គឺ​ដែល​ទ្រង់​យល់​ព្រម​ឲ្យ​ធ្វើ, ឲ្យ​ប្រព្រឹត្ត, ឲ្យ​ប្រតិបត្តិ ព្រោះ​ទ្រង់​យល់​ឃើញ​ថា​មាន​ប្រយោជន៍ : វិន័យ​នេះ​ជា​ពុទ្ធានុញ្ញាត, នុ៎ះ​ជា​ពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ (ព. វិ. ពុ.) ។ ព. ផ្ទ. ពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ ។ ពុទ្ធានុស្សតិ (--នុស-សៈតិ) សេចក្ដី​រំលឹក​ចំពោះ​ព្រះ​ពុទ្ធ, ការ​នឹក​រឿយ​ៗ​ដល់​ព្រះ​ពុទ្ធ​គុណ ។ ពុទ្ធាសនៈ (--សៈន៉ៈ) អាសនៈ​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ, អាសនៈ​សម្រាប់​តម្កល់​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប ។